پیک شادی مدرسه‌ای برای روزهای عید

قبل از اینکه خانه‌تکانی تمام شود، پیک شادی تمام می‌شد. از همه اعضای خانواده کمک می‌گرفتیم. یکی معمایش را حل می‌کرد، یکی کاردستی‌اش را می‌ساخت و یکی دیگر رنگ‌آمیزی می‌کرد. اگر این کارها را نمی‌کردیم تعطیلات عید زهرمان می‌شد و فکر پیک شادی تا سیزده‌بدر ما را رها نمی‌کرد. یکی از آرزوهایمان این بود که سال را بدون پیک و تکلیف تحویل کنیم، اما این آرزو شدنی نبود. هرگاه در فرآیند یاددهی و یادگیری فاصله زمانی ایجاد شود، بازگشت به وضعیت قبلی مستلزم صرف انرژی و وقت بسیاری است. یکی از فواصل نه چندان کوتاه که در طول سال تحصیلی وجود دارد، تعطیلات سال نو است. در چنین مواقعی برای اینکه از آسیب‌های احتمالی آموزشی جلوگیری شود باید تکالیفی برای دانش‌آموزان تعریف شود که آنها در تعطیلات از حال و هوای درس و مشق و مدرسه یکباره بیرون نیایند. البته این تکالیف و مفاهیم مطرح شده در قالب تکالیف نوروزی باید از چنان جذابیتی برخوردار باشد که علاوه بر ایجاد انگیزه و شوق یادگیری در پرورش خلاقیت بچه‌ها نیز اثرگذار باشد، نه اینکه حس اجبار در انجام این تکالیف به آنان دست دهد. بنابراین در اینکه باید تکالیفی برای روزهای تعطیلی بچه ها تعیین شود، تردیدی نیست ولی باید به این امر توجه کنیم که این تکالیف با چه شاخص‌هایی و در چه قالب‌‌هایی طراحی و تدوین شود. ● معلمان بهترین گزینه برای طراحی تکالیف نوروزی مدیرکل دفتر آموزش و پرورش پیش‌دبستانی و ابتدایی در این‌باره به اهداف تکالیف نوروزی اشاره می‌کند و می‌گوید: «غنی کردن اوقات فراغت دانش‌آموزان، رفع برخی از کاستی‌های آموزشی و پرورشی در طول سال تحصیلی و قطع نشدن ارتباط دانش‌آموز با فعالیت‌های یاددهی و یادگیری اهدافی هستند که باید در طراحی و انجام تکالیف نوروزی پاسخ داده شود. البته اگر این تکالیف فقط به یک شکل و قالب تدوین شود، کمتر به اهدافمان خواهیم رسید به همین خاطر در سال های اخیر طراحی تکالیف نوروزی با عناوین پیک شادی یا پیک نوروزی به سمت استانی و منطقه‌ای پیش رفته است، هر چند ما معتقدیم برای هر کلاس باید تکالیف جداگانه‌ای برنامه‌ریزی کرد، چرا که خود معلم از بچه‌ها شناخت بهتری دارد و در جریان نقایص و کاستی‌های آموزشی آنها قرار دارد.» «علیرضا رحیمی» در پاسخ به اینکه در تکالیف نوروزی استانی یا منطقه‌ای سطوح آموزشی و پرورشی متفاوت دانش‌آموزان لحاظ نمی‌شود، توضیح می‌دهد: «در طراحی و تدوین مطالب بسته‌های آموزشی در تعطیلات نوروزی سطح دانش‌آموزان مورد توجه قرار می‌گیرد، اما به هر حال کاستی‌ها وجود دارد، به همین علت تأکید داریم بویژه در پایه‌های تحصیلی پائین‌تر معلمان هر کلاس جداگانه وارد این بحث شوند.» وی به والدین توصیه می‌کند. «در برخی از مواقع والدین، دانش‌آموزان را مجبور می‌کنند تا تکالیف خود را انجام دهند، در حالی که باید در آنها ایجاد انگیزه کنند و اجازه دهند بچه‌ها خود تکالیف و کاردستی‌های خود را هر چند با نقایص زیادی همراه باشد، انجام دهند، چرا که در چنین مواقعی که کودک کاردستی‌های خود را می‌سازد نگاه متفاوتی در او ایجاد می‌شود که به شکوفایی خلاقیت او کمک می‌کند.» ● کم کاری دستگاه‌های مسئول عضو پژوهشگاه تعلیم و تربیت کشور نیز درباره اهمیت و کم و کیف تکالیف نوروزی به «ایران» می‌گوید: «وقتی در آموزش بچه‌ها وقفه ایجاد می‌شود، زمان طولانی را هم می‌طلبد تا آنها دوباره در فضای مدرسه قرار گیرند. در گذشته هر یک از معلمان نسبت به انجام تکالیف نوروزی سلیقه‌ای برخورد می‌کردند. برای جلوگیری از این اعمال سلیقه‌ها پیک‌های نوروزی یکسان طراحی شد، اما چون با کلاس‌های درس هم‌سطح روبه‌رو نبودیم، این تکالیف از اثربخشی لازم برخوردار نبودند، بنابراین در این باره به خطا رفتیم. علاوه بر این تجربه نشان داده است معلمی که قصد دارد تکالیف سنگین نوروزی به بچه‌ها دهد به پیک نوروزی اکتفا نمی‌کند، هرچند این کار او غیرقانونی باشد.» «علیرضا شریفی» معتقد است: «فاصله ایجاد شده در طول سال تحصیلی با عنوان تعطیلات نوروزی وظایفی را متوجه دستگاه‌های مختلف کرده که باید در این باره برنامه‌ریزی علمی کنند، ولی چون این دستگاه‌های مسئول به وظایف خود عمل نکردند نظام آموزشی به تنهایی وارد میدان عمل شد. در حالی که اولاً باید بررسی و پژوهش شود که زمان مطلوب تعطیلات در کدام فصل و چند روز است، ثانیاً تا زمان انجام این پژوهش‌ها و استناد به نتایج آنها به معلمان اعتماد کنیم تا او تکلیف مناسبی را در نظر بگیرد.» وی می‌افزاید: «تاکنون کارکردهای تکالیف نوروزی را پس از انجام آنها مورد پژوهش قرار نداده‌ایم تا نقاط ضعف و قوت آنها آشکار شود.» در تعطیلات نوروز وقتی بچه‌ها پای تکالیف خود می‌نشینند، آنها را مخل آسایش و آرامش خود می‌بینند و همه اعضای خانواده و دوست و آشنا را به کمک می‌طلبند تا از شر (به زعم آنها) این درس و مشق حتی شده چند روز خلاصی پیدا کنند. چرا که با دیدن و انجام دادن آنها اصلاً ذوق نمی‌کنند و فقط تصور می‌کنند وقت آنها گرفته می‌شود و تعطیلات به مذاقشان ناخوش می‌آید. اگر نیاز و خواسته و سلیقه دانش‌آموزان را بشناسیم و آن را در برنامه‌ریزی‌های خود برای روزهای تعطیل دخیل دهیم، آن وقت خواهیم دید که بچه‌ها با چه اشتیاقی پای دفتر مشق و کاردستی می‌نشینند.