کاشت گیاهان در محفظههای شیشهای ضمن جالب و سرگرمکننده بودن تنها روشی است که گیاهان آپارتمانی در محیط بسته و نسبتاً عاری از آلودگی هوا رشد میکنند و امکان ایجاد یک باغ شیشهای را ایجاد میکنند.
● وسایل و ابزار
▪ ظرف شیشهای: ظرف شیشهای به شکلهای مختلف از قبیل چهارگوش – گرد – جامی شکل و مستطیل برای این کار مناسب است ولی بایستی از شیشههای بیرنگ و کاملاً شفاف و صاف استفاده کرد. چون شیشههای رنگی امکان نفوذ نور را به داخل ظرف کاهش میدهند و یا به عبارتی نفوذ نور همرنگ را به داخل ظرف بیشتر و از عبور رنگهای دیگر طیف خورشید جلوگیری میکنند.
ظرفهای شیشهای باید از محفظههای سرپوشیده یا بدون در و یا بطریهای گردن باریک انتخاب شود.
اصولاً گیاهانی که به رطوبت احتیاج دارند در محفظههای سرپوشیده یا بطریهای گردنباریک و گیاهان بیابانی که به محیط خشک نیاز دارند در بطریهای دهانگشاد بهتر رشد میکنند.هرچه در محفظه بازتر باشد رطوبت آن کمتر است. آکواریومها و حبابها برای این کار مناسبند.
▪ قیف: از قیف برای ریختن خاک و یا ذغال یا سنگریزه به داخل ظرف شیشهای باید استفاده کرد.قیف از جنس پلاستیکی، فلز و یا مقوایی مناسب است اگر دهانه ظرف شیشهای باریک باشد یا برای جلوگیری از کثیف شدن اطراف شیشه میتوان با استفاده از قیف خاک را به داخل شیشه ریخت.
▪ بیلچه: برای کاشت از بیلچه یا یک قاشق غذاخوری یا مرباخوری باید استفاده کرد. درواقع از بیلچه یا قاشق برای ایجاد حفره درون خاک برای کاشت گیاه استفاده میشود.
▪ انبرک یا چنگک: برای نگهداشتن گیاه ضمن کاشت به کار میرود. با انبرک میتوان گیاهان تیغدار خانواده کاکتوسها را در سوراخی که داخل خاک ایجاد شده کاشت.
▪ کوبه خاک: بعد از کاشت گیاه در داخل ظرف شیشهای، بایستی خاک اطراف گیاه را کوبید تا ریشهها بعد از آبیاری جابهجا نشوند. در محفظههای دهانگشاد با انگشت میتوان خاک اطراف ریشه را محکم کرد ولی در ظروف گردنباریک از کوبه بایستی استفاده کرد. کوبه میتواند یک قطعه چوب که چوبپنبه به انتهای آن متصل است باشد.
▪ گیره: برای جمعآوری آشغالهای تهمحفظه از گیره باید استفاده کرد.
گیره به صورتهای یک نی بامبو که دارای شکافی در انتها باشد و یک تکه چوب با سر تیز که در زاویه شکاف قرار داده و آن را با یک نخ یا بند نایلونی میبندند.
- یک گیره با بازوی بلند مانند پنسهایی که در داروخانهها به کار میرود.
- وسیله گردگیری و تمیز کردن: قسمت خارجی ظرف شیشهای را با یک پارچه نمناک تمیز و قسمت داخل شیشه را با یک قلم موی نقاشی یا مقداری پنبه که به میله وصل است می شود تمیز کرد.
▪ لایه زهکش:
این لایه در بخش تحتانی ظرف قرار دارد و بهترین مواد برای این کار پوکه معدنی است. قطر لایه زهکش به اندازه ظرف شیشهای بستگی داشته و در حدود ۲تا۵ سانتیمتر است. در ظروف بلند قطر لایه زهکشی را بیشتر میگیریم. در ظروف کوچک مثل یک شیشه مربا میشود از لایه زهکش صرفنظر کرد.
چون در انتهای ظرف سوراخ وجود ندارد که آب اضافی از انتهای ظرف خارج شود وظیفه لایه زهکش هدایت آب اضافی به انتهای ظرف است.
▪ لایه زغال: چند قطعه زغال به ابعاد ۵/۱ × ۲ سانتیمتر انتخاب کرده و روی لایه زهکش قرار دهید. زغال جذب کننده مواد سمی ترشحشده از خود گیاه و خاک است. همچنین زغال مقداری از رطوبت اضافی داخل ظرف را جذب میکند.
ارتفاع این لایه به ارتفاع ظرف بستگی دارد. معمولاً در ظرفهای با ارتفاع ۳۰-۴۰ سانتیمتر قطر لایه زغال حدود ۲سانتیمتر باشد کافی است.
▪ لایه جداکننده:
به منظور ممانعت از ورود خاک به لایه زهکش از لایهای از پشم شیشه یا تکهای از جوراب نایلونی، حتی لایه نازکی از خزه و یا خاک پیت به عنوان لایه جداکننده استفاده میشود. لایه جداکننده باید بلافاصله روی لایه زهکش قرار گیرد و سپس روی آن خاک ریخته شود.
▪ خاک مناسب:
لایه بالایی بستر کاشت را خاک مناسب تشکیل میدهد. مسئله عمدهای که در مورد خاک تراریوم باید در نظر گرفت این است که چون در ته ظرف سوراخی برای خروج آب اضافی (به عنوان زهکشی) وجود ندارد بنابر این باید خاکی انتخاب شود که تبادل هوا در آن به خوبی صورت گیرد یا به عبارتی خاک کاملاً مناسب باشد.
این خاک نباید زیاد حاصلخیز و غنی باشد زیرا باعث تسریع رشد گیاه شده و با توجه به فضای محدود ظرف هماهنگی و زیباییاش از بین میرود.
▪ مخلوط خاک در تراریوم:
نیم قسمت زغال ریز و دو قسمت ماسه شستهشده یا ماسه شکسته همراه با یک قسمت خاکبرگ یا خاک پیت و یک قسمت باغچه برای باغ شیشهای کاکتوس و گیاهان گوشتی مناسب است.
همچنین مخلوط یک قسمت ماسه بادی یا شن نرم همراه با دو قسمت خاک برگ و یک قسمت خاک باغچه برای کاشت گیاهان علفی و ظریف مناسب است.
● کاشت باغ شیشهای
بهتر است قبل از کاشت گیاه، ظرف شیشهای کاملاً شسته و تمیز شود سپس طرحی را که در باغ شیشهای قصد اجرا دارید روی کاغذ ترسیم و یا به صورت عملی در خارج از ظرف اجرا کنید تا در موقع کاشت بتوان در محل مناسب قرار داد.
در نخستین مرحله باید گیاهان بزرگتر را وسط ظرف کاشت و گیاهان کوچکتر را در اطراف بهگونهای که از تمامی جهات یک منظره زیبا داشته باشد. گیاهان کوچک را میتوان مدور یا مربعی شکل و یا زیگزاگ کاشت گیاهان گوشتی را کنار کاکتوسها قرار دهید چون هر دو به آب کم و نور زیاد احتیاج دارند ولی گیاهان مدیترانهای و علفی را نباید کنار گیاهان گوشتی یا کاکتوسها کاشت چون این گیاهان به آبیاری متوسط و نور متوسط احتیاج دارند.
سطح خاک در داخل ظرف شیشهای باید مسطح یا دارای پستی و بلندی و یا شیبدار باشد. چنانکه خاک را در داخل ظرف به صورت شیبدار میریزید گیاهان بلندتر را در بالا و گیاهان کوچکتر را در پائین ظرف بکارید همچنین در بالای ظرف گیاهانی که به آب کمتری نیاز دارند و در قسمت پائین شیب گیاهانی که به آب بیشتری احتیاج دارند باید کاشته شود.
گیاهان پرشاخ و برگ و یا دارای ریشههای حجیم ابتدا باید هرس شوند سپس باید در صورتی که دهانه ظرف گشاد باشد حفرهای متناسب با حجم ریشه در داخل خاک با یک تکه چوب نازک ایجاد کرد پس از کاشت خاک اطراف ریشه را کمی سفت و متراکم کنید برای کشت گیاهان باید از حاشیه به طرف مرکز اقدام کرد یعنی مرکز ظرف را در آخر کار کاشت تا از ریخته شدن خاک حاشیه روی گیاهان مرکز جلوگیری شود.
در صورتی که دهانه ظرف باریک باشد ابتدا به وسیله قیف، لایه زهکش، زغال و خاک را داخل ظرف بریزید سپس حفرههایی متناسب با حجم ریشه در داخل خاک با یک تکه چوب نازک ایجاد کنید سپس گیاه را توسط سیمی که به صورت قلاب درآمده در محل خود قرار دهید و با کوبه خاک اطراف ریشه را سفت کنید. پوشاندن سطح خاک با خزه به زیباتر شدن کار منجر خواهد شد.
● هماهنگی رنگ و بافت گیاهان
گیاهان دارای برگهای روشنتر را باید در مجاورت برگهای تیرهتر، برگهای باریکتر را در مجاورت برگهای پهنتر، گیاه با برگهای نوک تیز را در مجاورت گیاه برگ گرد، برگهای با بافت مشخص را در مجاورت برگهایی با بافت نامشخص قرار داد.گیاهان پررشد در کنار گیاهان کندرشد نباید قرار گیرند.
گیاهان مناطق مدیترانهای را نباید در کنار گیاهان بیابانی کاشت. گیاهان گوشتی را میتوان کنار کاکتوسها کاشت چون هر دو به آب کم و نور زیاد احتیاج دارند.برای تأمین نور مورد نیاز چنانچه دسترسی به نور طبیعی وجود نداشته باشد از نور مصنوعی ، چراغهای فلورسنت آفتابی و مهتابی باید استفاده کرد.
● انتخاب گیاه مناسب
برای کاشت گیاهان گوشتی از انواع سدومها کراسولا (نازها) انواع آگاو، سانسوریا، آلوئهورا، کالانکوا جهت کاشت داخل تراریوم استفاده کنید.
گیاهان کاکتوس شامل اکینو کاکتوس، سرئوسها، هاوریتا، آستروفیتوم، کاکتوس پیرمرد، اشوریا، اپونتیا، مامیلاریا، کاکتوسهای پیوندی و کاکتوسها و گیاهان گوشتی به آب کم نیاز دارند.
آبیاری این گیاهان در تابستان هفتهای یکبار و در زمستان هر ۱۵ روز یا بیست روز یکبار است.
● گیاهان استوایی و علفی شامل
▪ بنفشه آفریقایی
▪ پیرومیا
▪ آگلئونما
▪ کالادیوم
▪ پاپیتال
▪ اسپاتی فیلوم
▪ برگ بیدی
▪ سینگونیوم
▪ فیلودندرون
▪ حسن یوسف
▪ پیلهآ
▪ بگونیا
▪ فیتونیا
▪ رز مینیاتور
شمعدانی این گیاهان به نور متوسط و آبیاری متوسط نیاز دارند. میزان آبیاری ماهی دو بار است.
● گیاهان جنگلی
سرخسها به نور زیاد و رطوبت زیاد احتیاج دارند ولی ریشههای آنها نباید مستقیماً در آب باشد.خزهها نیز به رطوبت زیاد و نور متوسط نیاز دارند.کاکتوسها و گیاهان گوشتی را نمیتوان کنار گیاهان علفی کاشت.
درختان مناسب در تراریومهای بسیار بزرگ
درختان بزرگ را که به صورت بنسای یا مینیاتور درآوردهاند میتوان درون تراریومها یا ظروف شیشهای کاشت. از جمله درخت سرو، کاج، بلوط و صنوبر مینیاتوری.
● گیاهان پوششی
از این گیاهان به عنوان روپوشی خاک استفاده میشود تا همراه دیگر گیاهان زیبایی باغ شیشهای را کامل کنند. گیاهانی که برای این منظور مناسب هستند شامل فیکوس خزنده، هلکسین، شبدر و انواع خزهها میشود.
● انواع تراریوم
▪ دزرتاریوم:
باغ شیشهای است که در داخل آنها کاکتوسها و گیاهان گوشتی نیازمند محیط خشک وجود دارند. این گیاهان به خاک شنی و نور زیاد احتیاج دارند و باید آنها را در یک ظرف شیشهای دهان گشاد قرار داد.
▪ ویراریوم:
باغ شیشهای است که در داخل آن علاوه بر گیاهان میتوان جانوران را نیز نگهداری کرد.
▪ باغی شیشهای مدیترانهای:
در این باغ شیشهای میتوان از گیاهانی که به رطوبت بالا نیاز دارند استفاده کرد دهانه شیشه این نوع تراریوم باید حتیالمقدور کوچک بوده تا رطوبت از آن کمتر خارج شود.
▪ خزانه تکثیر:
در این نوع از باغ شیشهای که معمولاً به شکل آکواریوم است از قلمه و پیاز گیاهان زینتی استفاده میشود. در شیشه را بسته و پس از ریشهدار شدن در باغ شیشهای دیگری آنها را نشا میکنند.
