حتما بارها این جمله را شنیدهاید که پاها قلب دوم ما انسانهاست و بهتر است، همانگونه که سلامت قلبمان برایمان مهم است به سلامت پاهایمان هم فکر کنیم. به همین مناسبت در مورد سلامت پاها گفتوگویی داشتهایم با آقای دکتر فراهینی، متخصص ارتوپدی.
● کفش مناسب چه نوع کفشی است؟
کفشها نقش بسیار مهمی در سلامت پاها دارد. بهطور کلی، کفش باید از نوع کفشهایی باشد که استانداردهای خود را داشته باشد، امروزه کمپانیهای بزرگ روز دنیا که در کار تولید کفش هستند، به سوی علمی شدن تولید کفشها پیش میروند تا بتوانند هرچه بیشتر بر سلامت پاها و سلامت انسان تکیه کنند. کمپانیهای موفقی هم که میتوانند کفشهای سالمتری بسازند، فروش بهتری دارند و سلامت انسانها را تضمین میکنند. پاشنه برای کفش تا یک حدودی برای تمام افراد توصیه میشود. پاشنه تا حدود دو تا سه سانتیمتر اشکالی که ندارد هیچ بلکه به سلامت پاها نیز کمک میکند و برای سلامت مچ پاها و زانوها موثر است، البته به شرط اینکه این پاشنهها به صورت لژدار باشد و کاملا برای پا تکیهگاه باشد. اما برخی از این کفشها پاشنهای بسیار بلند و در عین حال باریک دارند که به هیچ عنوان توصیه نمیشود و برای سلامت پاها بسیار مضر است. پوشیدن شلوارهای خیلی تنگ تاثیری بر سلامت و فرم پاها ندارد اما اصلا توصیه نمیشود، بهخصوص در افراد مسن به دلیل اینکه ممکن است جریان خون در اندام را به خطر بیندازد و مشکل آفرین باشد.
● به چه نوع پاهایی پرانتزی میگویند؟
در حالت نرمال انسان وقتی که میایستد، باید ساق پا و ران در یک راستا و امتداد باشد، فقط اینکه ساق پا نسبت به ران هشت درجه زاویه به طرف بیرون دارد یا بالعکس، به این صورت که فرد ایستاده وقتی دو تا زانوهای خود را به هم میچسباند، باید قوزک پاها نیز به هم بچسبد. اگر وقتی دو پا به هم میچسبد، قوزکها به هم بچسبد اما زانوها با هم فاصله داشته باشند، آن پا را پرانتزی یا کمانی مینامند. که در افراد مختلف متفاوت است و بسته به درجه کمانی بودن تقسیمبندی میشود. گاه برعکس این اتفاق نیز دیده میشود، یعنی وقتی این افراد میایستند زانوها به هم میچسبند اما قوزکها از هم فاصله دارند که در این صورت پاهای ایکس مانند یا ضربدری نامیده میشوند. پاهای ضربدری و پرانتزی دو زاویه متضاد هستند.
● آیا ژنتیک نقشی در این مساله دارد؟
ممکن است بعضی افراد پاهای پرانتزی نداشته باشند اما پاهایشان دچار چرخش باشد، یعنی به هنگام راه رفتن پاها به سمت داخل یا خارج چرخش داشته باشد، که این افراد جزو افراد دفورمیتی چرخشی هستند، اینگونه افراد در اجتماع خیلی زیاد و در تمام سنین هم دیده میشوند. پاهای پرانتزی زمینههای مختلفی دارد، ممکن است فرد در کودکی دچار بیماریای به نام راشیتیسم شده باشد که کمبود کلسیم و ویتامین دی این بیماری را به وجود میآورد که این مساله باعث میشود تا فرد در بزرگسالی دارای پاهایی کمانی باشد و در بعضی مواقع و در سنین بالاتر ممکن است مسایل فامیلی و ژنتیکی باعث به وجود آمدن این مسایل شود که در این مساله زمینه ژنتیکی بسیار شایعتر است. بهخصوص در کودکانی که در سنین رشد هستند، این افراد هرچه بیشتر رشد میکنند، پاهایشان بیشتر حالت کمانی به خود میگیرد.
● آیا پوکی استخوان در پیشرفت این بیماری موثر است؟
افرادی هم که دچار پاهای ضربدری یا ایکس مانند هستند، معمولا این مشکل از سنین کودکی برای آنها به وجود میآید و معمولا با صافی کف پا همراه است. یک سری از بیماریهای متابولیسم و متابولیکی هم وجود دارند که آنها هم باعث تغییراتی در بدن یا کمبودهایی در بدن هستند که آنها هم میتوانند باعث چنین تغییراتی در بدن باشند. در سنین بالا و بهخصوص در زنان پوکی استخوان نیز زنان را به این مساله مبتلا میکند و تغییراتی در پاهای آنها نیز به وجود میآید. پاها تمایل دارند تا به صورت کمانی درآیند که معمولا در نهایت ساق پاها و مچ پای آنها منحرف میشوند.
● خار پاشنه چیست؟
خار پاشنه یعنی زواید استخوانی که در کف پا و قسمت پاشنه پا و معمولا در محل چسبیدن تاندون قوی کف پا که باعث حرکت کف پا میشود، به وجود میآید. بعضی مواقع به علت کشیده شدن کف پا به مقدار زیاد و بعضی مواقع به دلیل وزن زیاد و بعضی مواقع به دلیل تغییراتی که در استخوانها به وجود میآید، یک استخوان زایدهای در کف پا به وجود میآید که به آن خار پا گفته میشود. معمولا ممکن است این مساله منجر به درد شدید پا و اختلال در راه رفتن شود. برای درمان خار پا راههای بسیاری وجود دارد به عنوان مثال فیزیوتراپی و آبگرم یا استفاده از کفیهای مخصوص پا توصیه میشود و در بعضی موارد غیر از استفاده از داروها تزریقات موضعی نیز کمککننده است، در بعضی مواقع فیزیوتراپی نیز کمککننده است و امروزه یکسری وسایل جدید بهنام
ای اس دبلیو تی یا وسایل شوکدرمانی که همانطور که سنگ کلیه با دستگاههای ایجاد شوک از بین میرود، به همین صورت خار پا نیز با یکسری از شوکها از بین میرود البته این کار در مراحل اولیه خار انجام میشود.
● آیا برآمدگی کنار شست پا درمان میشود؟
هالوس وارگوس یعنی بر آمدگیای که در بعضی افراد در کنار شست پاهایشان به وجود میآید که به معنی استخوان اول کف پاست که به طرف کف پا منحرف میشود و باعث تغییرات و دفرمه شدن و زشتی در پا و گاه ایجاد درد میشود . در مواردی که این مساله شدید باشد، پیشنهاد عمل جراحی است و در درجات پایینتر و در سنین پایینتر میتوان با گذاشتن پدهایی لای انگشتان از منحرف شدن انگشتان جلوگیری کرد. هر فردی باید ورزش را در حد توان خود انجام دهد، هیچگاه به فردی توصیه نمیشود که خارج از توان خود ورزش و تحرک کند. در درجه اول باید تکنیکهای ورزشی به درستی انجام شود اول اینکه در حد توان باشد تا اندام فوقانی و گاه اندام تحتانی دچار خستگی مزمن نشود زیرا در بعضی مواقع که فرد بیش از حد توان خود ورزش کند گاه دچار خستگی در ستون فقرات میشود و گاه در درجات شدیدتر ممکن است فرد دچار شکستگیهای پنهانی در استخوانها شود. در این موارد ورزش خاصی توصیه نمیشود، فقط توصیه این است که ورزش روی اصول و دقت انجام شود. در بعضی افراد که انحرافات زانو یا استخوانی دارند یا کف پایی صاف داشته باشند، براساس شرایط خودشان باید باشد.
● تاثیرات مخرب کفشهای نوک تیز چیست؟
کفشهای نوک تیز و تنگی که اکثر خانمها پا میکنند به هیچ عنوان توصیه نمیشود این کفشها باعث دفرمه شدن پاها و تغییر شکل در انگشتان میشود. معمولا کفشهایی که توصیه میشود، باید جلوی آنها پهن باشد تا انگشتان به راحتی جا بگیرند و بتوانند به راحتی حرکت کنند. گاه در بعضی از میهمانیها در مدت زمان کوتاه ممکن است که خیلی آزاردهنده و مضر نباشد اما از لحاظ علمی و بهداشتی و پزشکی به هیچوجه این کفشها توصیه نمیشود. کفشهای پاشنه بلند اثرات بسیار مخربی روی مفصل زانو و ستون فقرات دارد. کفشهای پاشنه بلند ارتباط مستقیمی با کمر درد دارد، احتمال ایجاد کمر درد با کفش پاشنه بلند خیلی بیشتر از ایجاد زانو درد است بهخصوص در کسانی که زمینه کمر درد نیز دارند و سنی از آنها گذشته کفشهای پاشنه بلند به هیچ عنوان توصیه نمیشود. پاشنههایی تا ارتفاع سه سانتیمتر هیچ اشکالی ندارد.
● کدام ورزش و کفش مناسبتر است؟
بهترین ورزش برای سلامت انسان و سلامت پاها راه رفتن روی زمین صاف است. یکی دیگر از ورزشهایی که توصیه میشود، شنا در استخرهای آب گرم است و یکسری از دستگاههایی که این روزها هست که بدنسازی نیز میکنند و عضلات تقویت میشوند. باید دانست فقط یک عضله در پا وجود ندارد بلکه تعداد زیادی عضله در پاها وجود دارد و هر کدام از اینها دارای مکانیزمهای مختلفی است و میتوان بر اثر آن مکانیزمها آنها را تقویت کرد. کفش مناسب کفشی است که کف آن کاملا حرکت کند، خیلی سفت نباشد، بهخصوص جلوی پنجهها. کفش مناسب باید پشت مناسبی داشته باشد و مچ پا را کاملا در بر بگیرد و رویه جلویی کفش باید راحت باشد و کف پا باید کاملا پوشش داشته باشد و مناسب با قوس کف پا باشد، به عنوان مثال کفشهایی که ورزشکاران را میپوشند، بسیار مناسب هستند.
● چه توصیهای برای جوانان دارید؟
در بعضی از جوانان پاهای پرانتزی یا ضربدری به عنوان یک عامل خطرساز در مشکلات زانو است و حتی اگر جوانانی که این مشکل را دارند ولی دردی احساس نمیکنند، بهتر است تا به پزشکهای ارتوپد مراجعه کنند و از سلامت زانوها و پاهایشان مطمئن شوند. گاه میتوان با ورزشها و فیزیوتراپیها و استفاده از کفشهای طبی این انحرافات جزیی را درمان کرد و در بعضی مواقع ممکن است پرانتزی بودن پاها یا ضربدری بودن در حدی باشند که احتیاج به جراحی داشته باشند.
