کدام سالمندان نمی‌توانند روزه بگیرند؟

هر وقت پدربزرگم ناراحت و غمگین یک گوشه می‌نشست و از پیری و تنهایی‌اش می‌نالید، دستش را می‌گرفتم و می‌گفتم: «بابا جون! سالمند شدن یک موفقیت است، این لطف خداست که بر همه سختی‌ها و بیماری‌ها و مشکل‌ها پیروز شدی و به این دوره رسیدی.» فکر نمی‌کردم یک روز از همین حرف‌ها برای توجیه خودم استفاده و بر تصمیمش برای روزه‌داری پافشاری کند... می‌گفت: «مگه نه اینکه لطف خدا شامل حالم شده، دلم می‌خواد عبادتش را بکنم و روزه بگیرم. به من چه کار دارید؟ شما یک توجیه منطقی بیاورید که روزه‌ برای من سالمند خطرناک است. مگر سالمندی یه جور بیماری است که مرا به دلیل آن محدود می‌کنید؟» هیچ پاسخی برایش نداشتم تا اینکه رمضان پارسال سرش گیج رفت، افتاد زمین و کارش به اورژانس و بیمارستان کشید. حالا یک عالمه حرف دارم و هشدار به سالمندان عزیزی که می‌خواهند روزه بگیرند. شاید خواندن صحبت‌هایم با خانم دکتر پریسا طاهری، متخصص طب سالمندان و عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی و رییس اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت در مورد این موضوع خالی از لطف نباشد. ▪ آیا تا به حال با سالمندانی مانند پدربزرگ من که از هر نظر سالم‌اند و در اثر افت قندخون دچار حادثه می‌شوند، برخورد داشته‌اید؟ بله، کم نیستند سالمندانی که به دلیل مصرف‌نکردن مایعات دچار کاهش آب بدن می‌شوند یا در اثر افت‌ قندخون و بر هم خوردن تعادل آب و الکترولیت‌های بدن سطح هوشیاری‌شان کاهش می‌یابد و سرشان گیج می‌رود و به دلیل نداشتن تعادل دچار حوادثی مانند سقوط می‌شوند یا حتی جان خود را از دست می‌دهند. در واقع احساس سرگیجه و سبک‌شدن سر به خصوص در سالمندان، علامتی است که باید جدی گرفته شود و بلافاصله فرد سالمند روزه‌اش را افطار کند و مایعات و موادقندی بخورد اما بیشتر افراد گمان می‌کنند این حالت گذراست و سعی می‌کنند ساعت‌های باقیمانده تا اذان را تحمل کنند که این بدترین اشتباه است چون سلامت فرد را به مخاطره می‌اندازد. ▪ خیلی از سالمندان در این مورد با خانواده و حتی خودشان لجبازی می‌کنند و بر سر سلامتشان ریسک می‌کنند. حتی در قرآن هم آمده که در دین کارهای سنگین و دشوار بر دوش شما نگذاشته‌ایم و خداوند خواهان زحمت شما نیست، به نظرتان چرا این اتفاق می‌افتد؟ دلیلش من و شما هستیم. ▪ یعنی اطرافیان سالمند باعث می‌شوند او این رفتار را بکند؟ بله، ما به آنها می‌گوییم چون تو پیر شدی، نمی‌توانی روزه بگیری در حالی که سالمندی بخشی از زندگی ماست و یک سالمند باید آزادانه هرچه حس می‌کند در توانش است، انجام دهد. ‌خواه این موضوع شرکت در یک مسابقه ورزشی باشد یا کلاس آموزشی خاص یا احساس نیاز به عبادتی مانند روزه. این تصمیم شخصی اوست که خود را محک بزند و ببیند آیا توان روزه‌داری و تحمل تشنگی در ساعت‌های طولانی را دارد یا نه؟ این درست همان کاری است که جوان‌ها هم انجام می‌دهند و کسی هم خرده نمی‌گیرد. اگر سالمند سالم است و هیچ بیماری مزمنی و دیابت و فشارخون ندارد و از نظر پزشک می‌تواند روزه‌ بگیرد، چه اشکالی دارد با رعایت نکته‌هایی این کار را انجام دهد؟ مطمئنم اگر حس استقلال سالمند در تصمیم‌گیری از او گرفته نشود، خودش بهترین فردی است که می‌تواند توانایی‌اش را محک بزند که برای این ورزش یا این کار خاص ساخته شده یا از عهده‌اش برنمی‌آید. اگر در آن سطح از درک و آگاهی قرار دارد که دلایل علمی را می‌پذیرد، برایش تغییرات طبیعی مخصوص این دوره را توضیح دهید و علایم هشدار را که باید در صورت وقوع آنها افطار کند، یادآور شوید. ▪ حالا این توجیه علمی که می‌فرمایید چیست؟ وقتی سنمان بالا می‌رود، ترموستات تشنگی بدنمان خراب می‌شود و پیام تشنگی مانند قبل مخابره نخواهدشد. در نتیجه کمتر آب می‌خوریم و این یعنی بر هم خوردن تعادل بدن و به خطر افتادن سلامت. باید به سالمند گفت: «شما به دلیل این حالت و به دلیل عوارض داروهای مختلفی که مصرف می‌کنید باید بیشتر آب بنوشید و منتظر احساس تشنگی نباشید. باید ۸-۶ لیوان آب در روز بنوشید و اگر مشکل کلیوی در میان باشد، بیشتر از این هم باید آب نوشید.» توجیه بعدی اینکه بیشتر ما در وعده افطار و سحر فیبر کافی مصرف می‌کنیم اما افراد سالمند به دلیل مشکل‌های دهان و دندان تمایلی به مصرف فیبر ندارند این موضوع و کم‌آبی مساوی می‌شود با مشکل یبوست در سالمندان. ▪ به نظر شما کدام سالمندان بهتر است روزه نگیرند؟ نمی‌توان به این سوال به طور کلی جواب داد چون همه افرادی که به دلیل ابتلا به بیماری خاصی تحت درمان هستند، چه جوان و چه مسن، باید قبل از شروع ماه رمضان به پزشک مراجعه کنند تا اگر زمان داروهایشان قابل‌تغییر باشد، پزشک با توجه به نوع بیماری، نوع دارو و شدت بیماری، تصمیم می‌گیرد صلاح بیمار چیست و می‌توان آنها را دو وعده‌ای کرد یا نه اما نباید به پزشک اصرار کرد دوز داروها را برای ایجاد امکان روزه گرفتن کم و زیاد کند چون یک سالمند دیابتی یا کسی که پرفشاری خون دارد با تلاش پزشک تازه در شرایط مناسب قرارگرفته و حیف است ریسک این را بپذیرید که قند یا فشار به کنترل درآمده شما دوباره از نظم خارج شود. ساعت‌های روزه‌داری طولانی است، فصل فصل گرمی است و امکان از دست دادن آب بدن برای کسانی که دارو مصرف می‌کنند، بالاست. ▪ حرف آخر؟ به همه سالمندان توصیه می‌کنم در این ماه گرم ترجیحا، از منزل خارج نشوند چون گرمازده می‌شوند و کم آبی بدن برای این گروه خطرناک است. از همه بدتر اینکه ریزگردها در تهران و برخی شهرهای دیگر واقعا مضر هستند. اگر کار اضطراری دارید، حتما یک بطری آب همراه ببرید و قبل از ۱۰ صبح یا بعد از ۲ بعد از ظهر کارتان را انجام دهید و حتما ماسک بزنید. سالمندانی که راننده تاکسی و در معرض آفتاب هستند، حتما علایم هشدار را بشناسند و در صورت ناراحتی‌های ذکر شده، روزه‌تان را افطار کنید.