هزاران سال پیش، انسانهای نخستین با پیچیدن برگ درختان یا پوست حیوانات به دور پاهایشان، برای خود کفش درست میکردند...
هرچند امروزه با ساخت انواع کفش با جنسهای مختلف از چرم گاو گرفته تا پوست کروکودیل و راهاندازی نمایشهای مختلف مدهای جدید کفش، در انتخاب کفش بیشترین حق انتخاب را داریم اما هنوز دانش طراحی صحیح با توجه به عوامل انسانی در بسیاری از کفشها رعایت نمیشود و این مساله، سلامت مصرفکنندگان را تهدید میکند. بررسی بیش از ۱۳ هزار نوع کفش از ۴۵۰۰ سال پیش تا امروز، نشان داده است هر چه به سالهای اخیر نزدیک میشویم کفشها از نظر راحتی امتیاز کمتری میگیرند. سوال اصلی این است که یک کفش راحت و مناسب باید چه ویژگیهایی داشته باشد؟ دکتر علی ترکمان، فوق تخصص بیماریهای زانو و عضو هیات علمی دانشگاه، به این سوال پاسخ میدهد.
▪ آقای دکتر! یک کفش مناسب باید چه ویژگیهایی داشته باشد تا بعدا ما را دچار مشکل نکند؟
ـ مهمترین قسمت کفش، کف آن است که روی زمین قرار میگیرد. کف کفش باید ضخیم، قابلانعطاف و نرم باشد تا وقتی فرد روی زمین راه میرود، فشاری که از زمین به پا وارد میشود، جذب کند. یکی از قسمتهای مهم کف کفش، پاشنه آن است. حدود ۲ تا ۳ سانتیمتر پاشنه قابل قبول است. هرچه پاشنه کفش بلندتر باشد، قوس ناحیه کمر بیشتر میشود. چون وقتی کفش پاشنه بلند میپوشیم، مجبوریم روی پنجه بایستیم و برای برقراری تعادل لازم است قوس کمر بیشتر شود تا بدن بتواند به صورت عمودی روی زمین قرار بگیرد؛ مخصوصا به افرادی که گودی کمر بیش از حد دارند، توصیه میکنم کفشهای پاشنهبلند نپوشند.
▪ یعنی کفشهای بیپاشنه یا پاشنه کوتاه، مشکلی ایجاد نمیکنند؟
ـ نه، کفشهای بدون پاشنه مشکلی ایجاد نمیکنند. ما به راحتی میتوانیم پابرهنه و بدون کفش راه برویم.
▪ قسمت بیرونی کف کفش باید چطور باشد؟ به ویژه در فصلهای سرد که بارش برف و باران موجب لیز شدن زمین میشود.
ـ قسمت بیرونی کف کفش که با زمین در تماس است، باید طوری باشد که در سطوح صیقلی و مرطوب و هنگام بارش برف و باران احتمال لیز خوردن را کمتر کند. برای این منظور، بهتر است کفشهای عاجدار انتخاب شوند. وجود عاج در جهتهای مختلف کف کفش مانع لیز خوردن میشود. این موضوع به ویژه در سالمندان اهمیت بیشتری دارد. مورد دیگری که باید به آن توجه کرد، رویه کفش است که باید توان تهویه داشته باشد تا پا بتواند تنفس کند و هوا به راحتی با بیرون کفش رد و بدل شود. کفشهایی که جنس رویه آنها چرم، پارچه و کتان است، از این نظر، مناسبند.
▪ برخی افراد کفشهای نوکتیز و پنجهباریک را میپسندند. شما این کفشها را توصیه میکنید؟
ـ نه! پنجه کفش نباید تنگ باشد. با پوشیدن کفشهای نوکباریک، انگشتان پا روی هم فشرده میشوند و این حالت در افرادی که تغییر شکلهایی در پا دارند، موجب تشدید مشکل خواهد شد. یکی از تغییر شکلهای شایع، انحراف انگشت شست به سمت سایر انگشتان است که گاهی همراه زایدهای دردناک است. افرادی که دچار این مشکل هستند، نباید کفشهای پنجه باریک بپوشند.
▪ کارشناسان میگویند بهترین زمان برای خرید کفش، بعدازظهر است؛ چرا؟
ـ چون بعدازظهرها اندازه پا به دلیل ادم (ورم)، کمی بزرگتر میشود و در ضمن بهتر است هنگام خرید کفش، جورابی را که معمولا استفاده میکنید، بپوشید.
▪ بعضی فروشندهها میگویند خریدن کفشی که کمی تنگ است، مشکلی ندارد؛ چون کفش بعد از مدتی جا باز میکند. این توصیه، درست است؟
ـ نه! کفش باید اندازه پا باشد و بلندترین انگشت پا (که در برخی افراد، انگشت شست و در برخی دیگر، انگشت دوم است) تا نوک کفش ۱۲ تا ۱۳ میلیمتر یعنی تقریبا به اندازه پهنای یک بند انگشت فاصله داشته باشد و انگشتان پا به نوک کفش نچسبند. همچنین باید دقت کرد هنگام راه رفتن، کفش و پاشنه پا با هم بلند شوند. کفش نباید گشاد باشد؛ چون اگر گشاد باشد، احتمال پیچخوردگی پا، به ویژه هنگام دویدن و پریدن و ورزش، بیشتر میشود.
▪ این روزها کفشهایی در بازار دیده میشوند که قیمت خیلی کمی دارند و همین باعث میشود برخی افراد سراغ آنها بروند؛ در حالی که بیشتر این کفشها کیفیت پایینی دارند. شما در اینباره چه توصیهای دارید؟
ـ توصیهام این است که برای خرید کفش جوانب اقتصادی را کمتر در نظر بگیرید. جنس مرغوب و مناسب را، حتی اگر قیمت بالایی داشت، انتخاب کنید؛ چون کفش ساعات زیادی در پای افراد است و برای مدتی طولانی پوشیده میشود.
▪ کفش را تا چه مدتی میتوان استفاده کرد و بعد از چه مدتی باید آن را دور انداخت؟
ـ زمان خاصی ندارد؛ بستگی دارد به وزن افراد، میزان استفاده و مشکلات و تغییر شکلهای پا. اگر ویژگیهایی که پیشتر ذکر کردم، از بین برود، لازم است کفش تعویض شود.
▪ بعضیها کفشی را که به نظرشان زیبا میآید، حتی اگر با آن راحت نباشند، میخرند و بعد یک کفی طبی داخل آن قرار میدهند تا مشکلی برایشان پیش نیاید. در مورد کفیهای طبی هم توضیح میدهید.
ـ استفاده از کفی طبی به همه افراد توصیه نمیشود. خود کفش به اندازه کافی قوس دارد. معمولا کفی را پزشک بر اساس مشکلی که وجود دارد، نسخه میکند. کفی انواع و اقسام دارد. بعضی کفیها فقط برای پاشنه هستند، برخی در ناحیه پنجه، برخی در کنارههای پا و برخی در تمام طول پا قرار میگیرند. بسته به تغییر شکل پا با نظر پزشک نوع مناسب انتخاب میشود. به عنوان نمونه، در صافی کف پا، کفی طبی باید تمام طول پا را بپوشاند تا قوس مناسب ایجاد کند که البته این قوس هم بر حسب شدت صافی کف پا کم و زیاد میشود. در مورد تغییر شکل دیگری معروف به پنجه غازی که انگشتان پا به طرف بالا جابهجایی پیدا میکنند (در این حالت استخوانهای پنجه تماس بیشتری با زمین دارند و پینه و درد در سر استخوان پنجه پا ایجاد میشود) نیز کفی مخصوصی زیر سر استخوان پنجه پا قرار داده میشود. در مورد خار پاشنه از کفی مخصوصی فقط برای ناحیه پاشنه پا استفاده میشود.
▪ آیا کفشهای طبی موجود در بازار برای افرادی که میخواهند یک کفش خوب بخرند، انتخاب مناسبی محسوب میشوند؟
ـ ویژگی کفشهای طبی این است که سازندگان آنها سعی کردهاند مواردی را که درباره یک کفش مناسب گفتیم، رعایت کنند. این کفشها کفی نرم و انعطافپذیر، قوس مناسب کف و جنس رویه مناسبی دارند و پنجهشان پهن است؛ در حالی که تولیدکنندگان کفشهای مجلسی، عمدتا زیبایی کفش را مورد توجه قرار میدهند.
▪ کفشهای ساقدار چطور؟ از نظر طبی مناسباند؟
ـ از لحاظ پزشکی، ما این کفشها را به افرادی که پیچخوردگی مکرر مچ پا یا تغییر شکلهای خاص در پایشان دارند، توصیه میکنیم تا کفش، جهتی مستقیم به نوک پا بدهد. در سایر موارد، کفشهای ساقدار ممکن است به منظور زیبایی، گرم شدن یا راه رفتن در برف و یخ استفاده شوند.
▪ برخی افراد پس از اینکه مدتی کفشی را میپوشند، تغییر شکل خاصی در کف کفششان دیده میشود؛ مثلا کف کفش آنها از یک طرف بیشتر ساییده و کج میشود. علت چیست؟
ـ چنین حالاتی میتوانند نشانه تغییر شکل پا باشند. به عنوان نمونه در افراد مبتلا به صافی کف پا بیشتر فشار وزن بدن زیر قوزک داخلی کف پاست و کف کفش در قسمت نیمه داخلی خرد و ساییده می شود. در مورد افزایش قوس پا، قسمت بیرونی کفی ساییده میشود. این تغییر شکلها موجب میشود فشار نامناسب به کف پا وارد شود و در طولانی مدت خستگی ایجاد کند. به همین خاطر هم کفی تجویز میشود تا فشار به طور یکسان توزیع شود.
