در سالهای اخیر، تحقیقات بسیاری در دنیا در رابطه با افزایش سن و پیری انجام شده است. این تحقیقات عمدتاٌ، در رابطه با افزایش مدت زمان زندگی بودهاند و اینکه چگونه مرگ را تا زمانیکه ممکن است، به تعویق بیاندازیم و بررسیهای زیادی در رابطه با اینکه چگونه افراد سالمند میتوانند با کاهش و ضعف حواسشان(ادراک وتشخیص) زندگی کنند، انجام نشده است.
همه موجودات زنده باید بمیرند. انسان، استثناء نیست. انسان تا جاییکه ما میدانیم از سه بخش بدن، ذهن و روح، تشکیل شده است. همه این جنبهها در معرض تغییر، عدم تعادل و به عبارتی بیماری هستند. بیماری وجود دارد و یک فرد مجبور است با آن روبرو شود. درست مثل زندگی که هرکسی باید با آن روبرو شود.
افراد بالای ۶۰ سال معمولاٌ به نوع زندگی خود با انتظاراتی متفاوت از روشهای زنگی کنونیشان، عادت کردهاند. آنها همیشه مشغول بودهاند و معتقد بودهاند که یک انسان باید کارهای مفیدی انجام دهد و مشغول باشد و اکنون آنها مجبورند راهشان را در فرهنگ اوقات فراقت پیدا کنند و یاد بگیرند با انجام ندادن کار، لذت ببرند. آنها مجبورند مقاصد دیگر و اهداف جدیدی در زندگی پیدا کنند.
افراد سالمند نگرانی ویژهای در رابطه با افزایش سنشان دارند. آنها در حال اتمام مسیر زندگیشان هستند و ممکن است در این زمینه نگران آینده باشند. آنها خاطرات زیادی دارند و اغلب در گذشته زندگی میکنند.
هنگامیکه ما پیرتر میشویم، عموما نسبت به بیماریهایی که مربوط به افزایش سن هستند، حساستر میشویم؛ در نتیجه تمایل داریم کمتر حرکت کنیم و در اثر حرکت کمتر، به بیماریهای مختلف دچار میشویم و چرخه تخریب بدن آغاز میشود. بسیاری از مشکلات سلامتی مربوط به نحوه زندگی غیرمتحرک میشود که در بسیاری از سالمندان معمول است و عبارتند از : ( اگر چه فقط محدود به موارد زیر نیستند )
۱) کاهش انعطاف پذیری مفاصل
۲) ورم مفاصل / ورم کیسه های مفصلی
۳) فشار خون بالا
۴) افزایش چربی بدن و کاهش توان بافتهای عضلانی بدن
۵) پوکی استخوان
۶) درد ناحیه کمر
۷) مشکلات تنفسی
۸) نقصان گردش خون
۹) مشکلات بینایی. مانند عدم وضوح در دید. مثلاٌ دیدن و تشخیص نوشتههایی مانند برچسب اجناس فروشگاه. یک فرد ۸۰ ساله حدود ۳۱.۲ برابر، نور بیشتری برای انجام یک کار، در مقایسه با ۲۰ سالگیش نیاز دارد. این افراد گاهی در نور زیاد هم، دید مناسبی ندارند. اغلب در نور زیاد، فرد سالمند، بیاغراق نمیتواند ببیند که در حال انجام چه کاری است. عدم توانایی تشخیص رنگها هم ناشی از عدم توانایی دریافت یا درک رنگهاست. معمولاٌ این مشکل در مرزها وجود دارد، مثلاٌ جاییکه سقف تمام میشود و دیوار شروع میشود.
۱۰) دردهای مزمن
۱۱) علائم مربوط به اضطراب
۱۲) عدم خوابیدن با آرامش. سالمندان وقت زیادی را بیدار، در رختخواب میگذرانند. این همان زمان طولانی است که آنها با آن درگیرند، تا بخوابند.
۱۳) از دیگر مشکلات، عدم شنوایی کامل است. مثلاٌ وقتی در پارک و یا مجلسی هستند، صدای اطرافیان را واضح و دقیق نمیشنوند و گاهی لازم است صحبتها، چندبار تکرار شوند.
۱۴) و علاوه بر همه اینها، خستگی وجود دارد.
اخیراٌ در مؤسسه پیریشناسی آمریکا، محقق و جامعه شناس، لئون پاستلان، با بررسیهای فراوان نشان داد که در مورد بیشتر سالمندان، مشکلات اغلب مربوط به کاهش حواس و عدم توانایی تطبیق ذهن با کاهش دریافتهای حسی است. به همین دلیل، دچار مشکلات فیزیکی یا ذهنی میشوند. تحقیقات پاستلان نشان داده است که شرایط کنونی زندگی شهری برای سالمندان مناسب نیست. دلایلی که او ذکر کرد، عبارتند از:
۱) کاهش دریافت حسی که واکنش طبیعی نسبت به محیط را تقریباٌ در بسیاری از موارد، غیرممکن میکند.
۲) مردم متوجه موقعیت سالمندان نیستند و درک نمیکنند که آنها به دلیل کاهش قدرت حواس، علائم محیطی را صحیح و با سرعت کافی متوجه نمیشوند.
۳) عدم درک علائم محیطی اغلب منجر به کنارهگیری از دنیا میشود و حس درماندگی را افزایش میدهد.
به عبارت دیگر، شرایط جدید و مدرن به طور عمده، فاقد حس همدردی مورد نیاز سالمند است.
سالمندان به سه طریق به کاهش و نقصان در حواسشان نگاه میکنند:
۱) پذیرفتن آن به عنوان یک امر اجتناب ناپذیر و تحمل این مرحله بهمریختگی تا جاییکه امکان دارد. آنها باید به ذهن بسپارند که تعداد کمی از مردم درک درستی از پیری دارند و اغلب افراد، سالمند را طرد میکنند(تسلیم شدن).
۲) آنها میتوانند ذهنشان را با مشکل کاهش ادراک، مطابقت دهند و این مسئله را آسان بگیرند تا دیدگاهی مثبت ایجاد کند (سازگاری با تغییراتی که رخ میدهد).
۳) میتوانند تمرینات ذهنی و بدنیای انجام دهند که دریافت و ادراک جدیدی ایجاد کند و قدرت حسی آنها را به مدت طولانیتر و پایدار، حفظ کند(معکوس کردن روند تغییرات، بوسیله تمرینات تجدید کننده زندگی).
برای مثال فردی که زخم معده دارد، میتواند همان کارهایی که قبلاٌ انجام داده، ادامه دهد و از درد، رنج ببرد؛ یا برعکس، بیماری را بوسیله تغییر جیره غذایی، نحوه زندگی و ... درمان کند.
حس ناتوانی و بی کفایتی که این افراد در ذهن خود دارند، به آسانی قابل رفع نیست و موجب میشود حس شرمندگی، در ارتباط با سایر افراد داشته باشند.
مفهوم سلامت در سنین پیری، آسان بدست نمیآید. حتی در افراد جوان نیز ذهن متعادل، معمولا یافت نمیشود. سالمندان هرگز نباید یک بار تحمیلی یا آزار و اذیتی برای یک جامعه به حساب آیند. آنها زندگی کردهاند، تجربه دارند و باید قادر باشند، آنچه را که میدانند با جوانان تقسیم کنند. مطالبی که میدانند و تجربه کردهاند، واقعاٌ ارزش شنیدن دارند. حتی اگر جوانان، فقط حس افسوس نسبت به سالمندان داشته باشند، آن جامعه، سالم نیست. یوگا قدرت تغییر این دیدگاهها را نیز دارد.
یوگا میتواند به سالمندان در فرایند یافتن مکانی در جامعه امروزی و دلیلی برای زندگی از طریق آگاهی از بدن، آگاهی از تنفس، وانهاده شدن، جلوگیری از سفتی مفاصل و آمادگی ذهنی و هوشیاری (آگاهی، خردمندی) کمک کند. یوگا میتواند به کند کردن روند پیری در بدن کمک کند و حتی آن را برگشتپذیر کند. هنگامی که یک نفر آگاه است که چگونه این روند را مدیریت کند و از تواناییهایی که دارد استفاده کند، میتواند آرامش خاطر را تجربه کند.
یوگا همیشه تمریناتی ارائه میدهد که همه افراد از جمله جوان، پیر و یا ضعیف بتوانند آنرا انجام دهند. مثلاٌ در هاتایوگا پرادیپیکا آمده است که هرکسی کچاری مودرا را تمرین کند، پیری و مرگش به تعویق میافتد. البته تمریناتی مثل کچاری مودرا را سالها باید تمرین کرد، تا کاملاٌ یاد گرفت. تمرینات بسیار سادهتری وجود دارد که افراد سالمند به راحتی قادر به انجام آن هستند. مانند: پاوانموکتآسانا، آشوینیمودرا، گربه، کبری، سوسمار، نادی شودانا و ....
البته چند احتیاط کلی باید در رابطه با آموزش یوگا به سالمندان مراعات شود:
- هنگامیکه به افراد مسن یوگا آموزش میدهیم، آنها ممکن است مشکل فیزیکی خاصی داشته باشند، اما در حقیقت آنها همیشه با مشکلات دیگری نیز درگیر هستند، که معمولا در کلاس عمومی مطرح نمیکنند، بهتر است مربی از پرسیدن چنین سئوالاتی خودداری کند، اما همیشه برای پیشگیری از ایجاد مشکل و به حداقل رسانیدن خطر احتیاط کند.
- سر را کامل نچرخانند، فقط آرام گردن را به عقب، جلو و طرفین همراه با تنفس حرکت دهند.
- هرگز سر را پایینتر از قلب در وضعیتهای ایستاده نیاورند.
- تعداد کمی از تکنیکهای پرانایاما پیشنهاد میشود:برهماری پرانایام (تنفس زنبوری). تنفس عمیق طبیعی، تنفس شکمی که در نهایت با وضعیتهای آسانا تمرین میشود، تنفس یوگیک (ممکن است مشکل باشد) نادی شودانا و تنفس اوجائی توصیه میشود.
- قفل چانه (جالاندا باندا) و شکم (اودیانا باندا) انجام نشود.
- تمرینات تقویت کننده کف لگن بسیار مهم هستند، تمریناتی که آن را از زمین بالا بکشد (مولا باندا)، کنترل دریچه مثانه (واجرولی مودرا) و کنترل دریچه اسفنگتر مقعد (آشوینی مودرا).
- چرخاندن زبان به سمت عقب (کچاری مودرا) خوب است، اما باید آرام و بدون تلاش انجام شود.
- یکی از قدیمیترین تمرینها برای افراد سالمند، گروه تمرینات پاوان موکت آسانای ضد رماتیسمی است. این تمرینات را میتوانند در حال نشسته روی زمین یا روی صندلی انجام دهند. همچنین در حالت ایستادن میتوانند به پشت صندلی تکیه دهند.
- پاوان موکت آسانای ضد نفخ و گاز با مراقبت و احتیاط در رابطه با کمر، انجام شود. برای مثال وضعیت بالا آوردن پا (اوتان پادآسانا) باید با تک تک پاها جدا از هم انجام شود و بالا آوردن هر دو پا پیشنهاد نمیشود.
- بیشتر حرکات افزایشدهنده انرژی (پاوان موکت آسانای ضد قفل انرژی) باید با احتیاط ویژهای انجام شود. وضعیت سلام (ناماسکار آسانا) میتواند به جای اینکه در حال چمباتمه انجام شود، به حالت نشسته صورت گیرد، همین طور حالت هیزمشکن (کاشتا تاکشان آسانا) و……..
- نیایش، ایستادن و نشستن چمباتمه بطور متناوب و پامرغی برای افراد مسن مناسب نیستند.
یوگا به افراد مسن کمک میکند خواب خوبی داشته باشند. نتایج یک مطالعه جدید نشان میدهد، تمرینات یوگا که شامل فعالیتهای جسمی، ریلکس کردن با آگاهی، و تمرینات کنترل تنفس است، موجب بهبود خواب و افزایش احساس سرزنده بودن در سالمندان میشود.
سوامی ویوکناندا که این تحقیق را انجام داده است، میگوید تحقیقی بین ۶۹ فرد سالمند بالای ۶۰ سال انجام شد که سالها در خانهای در بنگلر زندگی میکردند، انجام شد. آنها به سه گروه تقسیم شدند: یک گروه یوگا کردند، یک گروه تحت درمان آیورودا قرار گرفتند و گروه سوم، به عنوان شاهد در نظر گرفته شدند. ارزیابی یکبار بعد از سه ماه، و بار بعدی بعد از ۶ ماه انجام شد. در گروهی که یوگا کرده بودند، زمان به خواب رفتن طی این مدت به طرز چشمگیری کاهش یافته بود و مدت خواب شبانه پس از ۶ ماه افزایش معنیداری داشت. دیگر گروهها تغییر چشمگیری نداشتند.
با افزایش سن، مردم تمرینات عادی زندگیشان را متوقف میکنند که به طور کلی کار اشتباهی است. با انجام یوگا از نظر قلبی و سنی جوانتر میمانید. سن هرگز نباید مانع شما شود. اینکه نحوه زندگی قدیمیتان را همراه با کنترل رژیم غذایی ادامه دهید، بسیار مهم است. بدین ترتیب زندگی بسیار ساده و آسان خواهد بود. مشخص شده است که یوگا، بسیاری از مشکلات سلامتی را از بین میبرد یا کاهش میدهد. آساناهای یوگا به همراه پرانایام، موجب بهبود ودرمان بسیاری از بیماریها میشوند. یک روند آرام و تدریجی یوگا به شما کمک میکند که بسیار ساده خود را بهبود ببخشید. تنها مسئلهای که باید به خاطر بسپارید این است که خودتان به تنهایی شروع ( بدون مربی ) به انجام تمرینات یوگا نکنید.
سالمندی باید زمانی برای تکمیل زندگی باشد. اگر به عنوان زمانی برای درد، خستگی و غیره بروز کرده است، یوگا میتواند آن را تغییر دهد.
