۱۷ سال است وزنم تکان نخورده

«۱۷ سال است که وزنم روی ۶۵ کیلوگرم ثابت مانده و هر کاری می‌کنم هیچ تغییری نمی‎کند. برای افزایش وزن دست به هر کاری زده‎ام اما نتیجه نگرفته‎ام. ۳ بار به متخصص تغذیه مراجعه و رژیم‎های مختلف را امتحان کرده‎ام.... قرص و داروی اشتهاآور خورده‎ و حتی سراغ پودرهای پروتئین و کراتین هم رفته‌ام اما از هیچ‌کدام نتیجه‎ای نگرفته‌ام.» اینها بخشی از صحبت‎های محمدرضا سلطان‌نژاد، یکی از خوانندگان «سلامت» است که از کم‌وزنی‌اش شکایت دارد و از متخصصان «سلامت» کمک خواسته است. «میزگرد تغذیه» این هفته به این آقای ۳۳ ساله با ۱۸۵ سانتی‌متر قد اختصاص دارد. محمدرضا سلطان‌نژاد می‌گوید: هـرچـه مـی‌خـورم، چـاق نـمـی‌شـوم! ▪ آقای سلطان‌نژاد! شما از کم‌وزنی شکایت دارید. آیا قبلا وزنتان زیاد بوده و اخیرا دچار کاهش وزن شده‌اید؟ نه، من از بچگی لاغر بوده‌ام. ▪ کم‌وزنی مشکلی برایتان ایجاد کرده است؟ بیشتر مواقع، احساس ضعف و بی‎حالی می‎کنم. میگرن هم دارم و هفته‎ای ۲ تا ۳ بار دچار سردرد می‎شوم. این سردردها گاهی ۳ ساعت و گاهی ۲روز ادامه دارد. استرس زیادی دارم و وقتی عصبی می‎شوم سردرد به سراغم می‌آید. ▪ برای افزایش وزن چه کار کرده‎اید؟ ۳ بار به متخصص تغذیه مراجعه کرده‎ام و هر بار ۳ تا ۴ ماه درمان را ادامه داده‎ام اما تغییری در وزنم ایجاد نشده است. ▪ سراغ قرص و دارو هم رفته‎اید؟ بله، انواع قرص و شربت‎های اشتهاآور را مصرف کرده‌ام اما وزنم هیچ تغییری نکرده است حتی پروتئین و کراتین هم خوردم که آنها هم تاثیری روی وزنم نداشتند. ▪ فعالیت بدنی‎تان زیاد است؟ هفته‌ای ۲ بار فوتبال بازی می‎کنم. به محل کارم پیاده می‌روم و شغلم هم نسبتا پرتحرک و شامل ایستادن و راه رفتن است. ▪ اشتهایتان خوب است؟ بله، اشتهایم خوب است اما صبح‎ها میل چندانی به غذا خوردن ندارم و کم ‌صبحانه می‎خورم. ▪ بد غذا نیستید؟ نه، همه چیز می‎خورم و از غذای خاصی هم بدم نمی‎آید. فکر می‎کنم غذا خوب جذب بدنم نمی‎شود چون دیگران را می‎بینم که کمتر از من غذا می‎خورند اما وزنشان بیشتر از من است. ● نگاه متخصص تغذیه توصیه‌های دکترمحمدرضا وفا به سوژه «میزگرد تغذیه» رژیمی برای لاغرها ▪ با توجه به اینکه آقای سلطان‌نژاد ۳۳ ساله هستند و قدشان ۱۸۵ سانتی‌متر است، وزن مناسب برای ایشان چقدر است؟ این آقا با توجه به شرایط جسمی‌شان در محدوده کم‌وزنی خفیف قرار دارند و وزن ایده‌آل برایشان ۷۸ کیلوگرم و حداقل وزن ممکن، ۷۱ کیلوگرم است و می‎توانند با یک برنامه غذایی مناسب برای افزایش وزن اقدام کنند. ▪ کم‌وزنی هم می‎تواند سلامت افراد را به مخاطره بیندازد؟ بله، افردی که وزنشان خیلی بالاتر یا پایین‎تر از محدوده طبیعی است، در معرض مشکلات و بیماری‎هایی قراردارند. کم‌وزنی می‎تواند با مشکلات غذا خوردن، بی‎اشتهایی عصبی، کمبود ویتامین‎ها، املاح و ریزمغذی‎های مختلف و سوء تغذیه همراه باشد. مثلا کمبود روی که در مردان خیلی شایع است، باعث بروز برخی اختلال‌های متابولیک می‌شود. حتی در برخی شرایط، کمبود روی می‎تواند روی انسولین و هورمون‎های مهم بدن مانند هورمون‎های تیرویید اثر بگذارد و خیلی از واکنش‎های متابولیک بدن را مختل و زمینه ابتلا به بیماری‎های مختلف متابولیک را فراهم کند. ▪ آقای سلطان‌نژاد برای افزایش وزن چند بار به متخصص تغذیه مراجعه کرده اما نتیجه نگرفته‌اند. چرا؟ من دقیقا نمی‎دانم ایشان چه رژیمی‎گرفته‌اند. اگر کسی می‎خواهد وزن اضافه کند، باید یک رژیم مناسب بگیرد که افزایش وزنش فقط به دلیل افزایش بافت چربی نباشد. افزایش درصد چربی بدن می‎تواند به‌خصوص برای آقایانی در سن و سال ایشان خیلی خطرناک باشد زیرا ابتلا به تمام اختلال‌های متابولیک مانند اختلال‌های قلبی، پرفشاری خون و حتی برخی انواع سرطان با افزایش درصد چربی بدن ارتباط دارند. ▪ این آقا برای افزایش وزن سراغ قرص و دارو و شربت اشتهاآور و حتی پروتئین و کراتین رفته‌اند. شما این را تایید می‎کنید؟ نه، داروهای اشتهاآور اثر موقتی دارند و ترکیب‌های پروتئین و کراتین مشکل میگرنشان را تشدید خواهدکرد. ایشان می‎توانند با یک برنامه غذایی سالم و تنظیم شده به وزن ایده‌آل با ترکیب بدنی مناسب برسند. ▪ وزن آقای سلطان‌نژاد ۱۷ سال است که ثابت مانده‌است. شما برای افزایش وزن چه توصیه‎ای به ایشان دارید؟ اگر می‎خواهند وزن اضافه کنند، باید یک رژیم متعادل شامل تمام گروه‎های غذایی داشته باشند. اگر کسی بخواهد افزایش وزن داشته باشد، باید کل انرژی دریافتی‎اش از طریق خوردنی‌‎ها و آشامیدنی‎ها و بیشتر از نیازش باشد. برای این کار باید پس از محاسبه دقیق میزان انرژی مورد نیاز کل کالری دریافتی در برنامه غذایی در حد متناسب افزایش یابد. مثلا مصرف روزانه ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیلوکالری انرژی بیش از مقدار نیاز می‎تواند باعث ۲ تا ۵/۲ کیلوگرم افزایش وزن در ماه شود. افراد کم‌وزن اغلب دچار کم‌اشتهایی هستند و به یک شیوه خاص غذا خوردن عادت کرده‎اند و این موضوع باید در تنظیم برنامه غذایی‎شان مورد توجه قرار گیرد. مثلا به این افراد توصیه می‎کنیم تعداد وعده‎ها و میان وعده‎های غذایی‎شان را افزایش دهند، حجم غذایشان را کم ‌کنند و منظم غذا بخورند. برای داشتن اشتهای مناسب برای خوردن صبحانه، حداقل یک ساعت قبل از صرف صبحانه از خواب بیدار شوند. غذایشان نرم، تازه و گرم باشد تا به جویدن زیاد نیاز نداشته باشد. صبحانه را با شیرگرم که با موز، عسل یا خرما غنی شده است، آغاز کنند (شیرکاکائو و شیرنسکافه برای افرادی که قصد افزایش وزن دارند مناسب نیست چون کاکائو و نسکافه متابولیسم بدن را افزایش می‌دهند). با فاصله نیم ساعت، قسمت دوم صبحانه‎شان را میل کنند. نان تازه و پنیر و گردو که موادمغذی موجود در آن می‎تواند به افزایش اشتها کمک کند یا نان تازه و تخم مرغ نیمرو انتخاب مناسبی برای این وعده غذایی است. البته نان باید نرم و تازه باشد چون خوردن نان بیات شده که نیاز به جویدن زیاد دارد، عضلات فک را خسته می‎کند و با ارسال پیام به مرکز سیری در هیپوتالاموس باعث می‎شود فرد زود احساس سیری کند. در ضمن، اگر نیم ساعت بعد از صبحانه یک لیوان آبمیوه تازه میل کنند، یک صبحانه کامل، پرانرژی و مقوی که همه گروه‎های غذایی به طور متناسب در آن وجود دارد، مصرف کرده‎اند. ساعت ۱۰صبح بهتر است به عنوان میان وعده ابتدا یک میوه تازه و بعد از آن خوراکی‎های شیرین مانند کیک و شکلات‎ (کاکائو مرغوب) یا انواع مغزدانه بخورند. اگر در وعده ناهار برنج می‎خورند آن را آبکش نکنند چون با این کار بسیاری از موادمغذی که روی اشتها اثر دارد از بین می‎رود، برنجشان را نیز با روغن‎های مایع گیاهی (مثل زیتون و یا کانولا) غنی کنند. گوشت پخته، پوره شده یا چرخ کرده مصرف و از خوردن گوشت چنجه به دلیل نیاز به جویدن زیاد اجتناب کنند. در ضمن، برای بهبود اشتها با توجه به ذائقه‎شان طعم‌دهنده‎های شیرین یا ترش به کار ‌‌برند. با آرامش و بدون تنش و به دور از هرگونه استرس و هیجانی غذا بخورند. معمولا این افراد در علم روان‌شناسی در تیپ A شخصیتی قرار دارند و پرهیجان و پراسترس هستند بنابراین باید سعی کنند زندگی مفرح و آرامی ‎داشته باشند. ▪ این آقا فکر می‎کنند علت لاغریشان این است که غذا خوب جذب بدنشان نمی‎شود. ممکن است اینطور باشد؟ بله، ممکن‌است مشکلات سوءهضم یا سوءجذب هم برایشان مطرح باشد. معمولا یکی از مشکلات نشانگان روده تحریک‌پذیر است، مشکلات دیگر مانند اختلال در هضم چربی‎ها یا برخی موادمغذی نیز ممکن‌است وجود داشته باشد که باید با آزمایش‎های تخصصی ارزیابی و کنترل شود. ▪ برای کنترل میگرن ایشان چه توصیه‌ای دارید؟ برخی خوراکی‎ها مانند ترشی، خوراکی‎های تخمیری مانند پنیر، غذا‎های کنسروی، قهوه، شکلات و حتی برخی سبزی‎ها مانند بادمجان به دلیل داشتن ترکیب‌های تیرامین (آمین‎های خاصی که می‎تواند باعث افزایش فشار در مغز شود)، میگرن را تشدید می‎کنند و باید مصرفشان کم‌ شود. به ایشان توصیه می‎کنم برای تنظیم برنامه غذایی مناسب برحسب شرایطشان حتما با متخصص تغذیه مشاوره داشته باشند تا نتیجه بگیرند. ● نگاه فوق‌تخصص غدد و متابولیسم لاغری سرشتی بیماری نیست دکتر علیرضا استقامتی استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران آقای سلطان‎نژاد لاغر نشده بلکه لاغر است و وزنش ثابت است. افرادی که وزنشان کم و این وزن معمولا در یک محدوده ثابت است، سالم‌اند و به‌طور سرشتی لاغرند. لاغری سرشتی بیماری نیست. افراد لاغر دو گروه هستند؛ یکی آنهایی که لاغر می‌شوند و وزن از دست می‌دهند و گروه دیگر افرادی که لاغرند اما وزنشان ثابت است. وقتی فردی بیشتر از ۱۰درصد وزنش را از دست بدهد، باید بررسی شود اما افرادی که لاغر هستند و وزنشان کم ‌است برخلاف تصور حتی هیچ مشکل تیروییدی‌ای هم ندارند. لاغر بودن در بسیاری افراد سرشتی است یعنی طبیعتشان طوری است که سوخت و سازشان بالاست. برخی از این افراد ممکن است با تغییر شرایط زندگی مانند ازدواج یا مهاجرت وزنشان تغییر کند. ● نگاه متخصص داخلی اگر لاغری به علت سوءجذب باشد... دکتر ایرج خسرونیا متخصص داخلی و رییس انجمن پزشکان داخلی لاغری می‌تواند به علت ترشح هورمون‌ها و جذب‌نشدن موادمغذی از دستگاه گوارش باشد. بیماری دیابت هم گاهی باعث لاغری می‌شود. گاهی هم علت لاغری ژنتیکی است. در کل، اگر کمبود وزن علت خاصی نداشته‌باشد، بیماری نیست بنابراین آقای سلطان‌نژاد حتما باید به یک متخصص داخلی مراجعه کنند تا بررسی کاملی برایشان انجام شود و علت لاغری‌‌شان مشخص شود. البته اگر لاغری به علت سوءجذب باشد و موادغذایی جذب بدن نشود، به تبع آن آهن و اسیدفولیک هم جذب روده نمی‌شود و کم‌خونی بروز می‌کند و این بیماری‌ها خود با بی‌اشتهایی و کاهش وزن همراه هستند. ● نگاه متخصص فارماکوگنوزی خوددرمانی، ممنوع! دکتر غلامرضا امین عضو هیات علمی‌ دانشگاه علوم پزشکی تهران من با داروها و پودرهای مختلف افزایش وزن و اشتها با ترکیب‌های نامشخص آشنایی ندارم و مصرفشان هم به هیچ‌وجه قابل توصیه نیست. معمولا در تهیه این محصولات از مواد و ترکیب‌های شیمیایی که ممکن‌است خیلی خطرناک باشند، استفاده می‌شود. این محصولات اغلب حاوی ترکیب‌های شیمیایی هستند که هورمون‎های بدن را تحریک می‌کنند و وقتی مصرفشان قطع شود، فرد به وضع قبلی برمی‌گردد. حتی ممکن است عارضه داشته باشند. در ضمن، درست نیست که بدون مراجعه به پزشک خوددرمانی کنند. ایشان نباید به این علت که در ظاهر مشکل جسمی ‌ندارند، به پزشک مراجعه نکنند. به‌طورکلی خوردن حبوبات و موادغذایی مانند سیب‌زمینی و غلات به افزایش وزن کمک می‌کنند. ادویه‌های خوراکی و چاشنی‌ها نیز محرک اشتها هستند اما اینها راه چاره نیست و نکته مهم مشخص شدن علت لاغری است. ● نگاه طب ورزشی ورزش‌های قدرتی را توصیه می‌کنم دکتر احمد باقری مقدم متخصص پزشکی ورزشی من به ایشان ورزش‌های قدرتی، کار با دستگاه و وزنه‌ را توصیه می‌کنم. تمرین‌ها باید با مکانیسم‌های بیش‌باری طوری که یک مقدار فشار به سیستم اسکلتی عضلانی وارد شود و روند عضله‌سازی شدت پیدا کند، انجام شود. این کار باید به تدریج، با احتیاط و براساس توان فرد صورت بگیرد. معمولا تمرین‌های قدرتی ۳روز در هفته انجام می‌شوند و باید بین هر بار ورزش تا جلسه بعدی ۴۸ ساعت فاصله باشد تا بدن فرصت ترمیم و افزایش حجم عضلات را داشته باشد. در هر جلسه حدود ۱۰تا ۱۵عضله بزرگ بدن تقویت و برای هر عضله ۸تا ۱۲حرکت انجام می‌شود و در انتها حرکات کششی که از کوتاهی و درد عضلات پیشگیری می‌کند، هر بار ۱۵تا ۳۰ثانیه و هر دفعه ۴ بار انجام می‎شود. اگر ایشان می‌خواهد از طریق افزایش توده عضلات وزن اضافه کند، باید با مراجعه به کارشناسان ورزشی برنامه مناسب دریافت کند. ورزش‌های قدرتی را منظم انجام دهد و رژیم پرکالری و پرپروتئین داشته باشد.