قرآن شریف برای تثبیت جایگاه خانواده ، به حقوق خانواده ، به صورت محوری نگاه میکند و به آن اهمیت زیادی میدهد. درباره حقوق فرزندان میفرماید: « مادران ، دو سال تمام فرزندان خود را شیر میدهند ، (این) برای کسی است که بخواهد دوران شیرخوارگی را تکمیل کند . و بر آن کس که فرزند برای او متولّد شده (پدر)، لازم است خوراک و پوشاک مادر را به طور شایسته (در مدت شیر دادن بپردازد ، حتی اگر طلاق گرفته باشد.) هیچ کس موظف به بیش از توانایی خود نیست...»
در راستای جایگاه حقوقی خانواده بحثهای زیادی مانند استقلال زن، مدیریت خانواده، محارم، چند همسری، عدالت در خانواده، مسئولیت طبیعی زن در خانواده که هر یک از این موارد برای خود دنیایی از حرف دارند .
● خانواده ، دژی محکم برای سالم ماندن
قرآن شریف ، جایگاه فرهنگی خانواده را بسیار زیبا و عالی مورد بررسی قرار میدهد و خانواده را همانند دژ مستحکم میداند و هر گونه روابط نامشروع را محکوم میکند و در مبارزه با آن سنگ تمام گذاشته است . قرآن فحشا را تجاوزی به حقوق جامعه میداند ، و میفرماید : « هر یک از زن و مرد زناکار را صد تازیانه بزنید ، و نباید رأفت (و محبت کاذب) نسبت به آن دو شما را از اجرای حکم الهی مانع شود ، اگر به خدا و روز جزا ایمان دارید ؛ و باید گروهی از مؤمنان مجازاتشان را مشاهده کنند ، مرد زناکار جز با زن زناکار یا مشرک ازدواج نمیکند؛ و زن زناکار را جز مرد زناکار یا مشرک به ازدواج خود در نمیآورده و این کار بر مؤمنان حرام شده است .»
● جایگاه اقتصادی خانواده از دیدگاه قرآن
از آنجا که قرآن شریف ، معجزه علمی رسول اسلام(ص) است، امور انسانی و پدیدههای اجتماعی را همه جانبه و به طور جامع مورد بررسی قرار داده است، از این جهت جایگاه خانواده از دیدگاه اقتصادی، در قرآن شریف مورد بررسی قرار گرفته است و در ابعاد مختلف همانند مهریه، خرج و نفقه، ارث، و غیره، آن را مورد بررسی قرار داده است .
در مورد مهریه و پرداخت بیچون و چرای آن میفرماید : « و آنها را که توانایی ازدواج با زنان (آزاد) پاکدامن با ایمان را ندارند، میتوانند با زنان پاکدامن از بردگان باایمانی که در اختیار دارید ازدواج کنند، خدا به ایمان شما آگاهتر است؛ و همگی اعضای یک پیکرید ، آنها را با اجازهی صاحبان آنان تزویج کنید و مهرشان را به خودشان بدهید؛ به شرط آن که پاکدامن باشند .»
قرآن پس از برشمردن زنانی که ازدواج با آنها جایز است، در ادامه میفرماید: و « إِذَا آتَیْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِینَ غَیْرَ مُسَافِحِینَ وَلاَ مُتَّخِذِی أَخْدَانٍ وَمَن یَکْفُرْ بِالإِیمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِی الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ ؛ ازدواج بازنان گفته شده جایز است ، به شرط آن که مهریه آنان را بدهید؛ در حالیکه خود پاکدامن باشید نه زناکار و نه آن که زنان را دوست پنهانی خود بگیرید و هر کس در ایمان خود شک کند قطعاً عملش تباه و در آخرت از زیانکاران است»
ارکان عاطفی خانواده
خانواده دارای چهار رکن عاطفی است که بر آن استوار می باشد ؛ محبت ، قدرت ، رقابت ، همدلی و تفاهم.
رکن محبت بر دوش مادر است ؛ قدرت و مدیریت ، متوجه پدر است. رقابت سالم بین فرزندان است و همدلی و تفاهم، بین کلیه اعضای خانواده . قرآن شریف به صورت مستقیم و غیرمستقیم، بعد عاطفی خانواده را در ابعاد مختلف مورد بررسی قرار داده است. بهعنوان مثال در مورد احترام به پدر و مادر میفرماید: « فلا تقُل لهما اُفٍ ... ؛ بر آنها فریاد مزن ، و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آنها بگو . و بالهای تواضع خویش را از محبت و لطف، در برابر آنها فرو آر؛ و بگو: پروردگارا! همان گونه که مرا در کوچکی تربیت کردند ، مشمول رحمتشان قرار ده.»
● پیشگیری و درمان به وسیله خانواده
قرآن شریف از طریق خانواده و در آغوش خانواده ، کار پیشگیری و درمان انجام می دهد و این نگرش را در آیات قرآن به وضوح می توان دید .
چهارده قرن گذشته که زنده به گور کردن دختران به صورت فرهنگ درآمده بود ، قرآن با « بِایّ ذنب قتلت » با آن مبارزه کرده و اوج عطوفت را در رابطه با خانواده بیان کرده است ، تا جایی که در عصر کنونی ، روانشناسان بزرگ دنیا، با برگرفتن از قرآن و اسلام عزیز، بحثهای خانواده درمانی را مطرح میکنند .
● قانونمند کردن رفتارهای جنسی با تشکیل خانواده
قرآن برای نهادینه و قانونمند کردن رفتار جنسی ، با دستور ازدواج تحت شرایط و قوانین ، روشی معتدل و معقول جهت هدایت این غریزه ، به راه صحیح و درست ، ارایه کرده است؛ بنابراین روابطی را برای این تمایل پذیرفته که بر اساس مسایل شرعی بوده و حدود الهی در آن رعایت شود و غیر آن را حرام و ممنوع دانسته است .
● رابطه و قرار های پنهانی داشتن ممنوع !
دختر و پسر جوان نیز وقتی میتوانند با همدیگر روابط داشته باشند که تحت شرایط و ضوابط شرعی و قانونی باشد؛ از این رو از رابطه پنهانی میان مرد و زن نامحرم [به خصوص جوان] نهی میکند ، قرآن پس از برشمردن زنانی که ازدواج با آنها جایز است، در ادامه میفرماید: و « إِذَا آتَیْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ مُحْصِنِینَ غَیْرَ مُسَافِحِینَ وَلاَ مُتَّخِذِی أَخْدَانٍ وَمَن یَکْفُرْ بِالإِیمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِی الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ ؛ ازدواج بازنان گفته شده جایز است ، به شرط آن که مهریه آنان را بدهید؛ در حالیکه خود پاکدامن باشید نه زناکار و نه آن که زنان را دوست پنهانی خود بگیرید و هر کس در ایمان خود شک کند قطعاً عملش تباه و در آخرت از زیانکاران است.»(مائده، ۵)
کلمه «اخدان» که در آیه آمده، جمع «خدن» و در اصل به معنای دوست و رفیق است ؛ امّا به طور معمولی به افرادی گفته میشود که با جنس مخالف خود ارتباط نامشروع و پنهانی برقرار میسازند .
در جایی دیگر میفرماید: «با آنان [زنان] قول و قرار پنهانی مگذارید؛ مگر آنکه سخنی پسندیده بگویید» (بقره، ۲۳۵)
قرآن به زنان مؤمن بهخصوص میفرماید: «حجاب خود را، حتی در مورد زینتها، حفظ کنند، و مقنعه خود را بر سینه خود افکنند [تا گردن و سینه با آن پوشانده شود]». در آیه ۲۰ سوره مؤمن میفرماید:« او [خداوند] از خیانت چشمها آگاه است و از آنچه در سینهها پنهان است خبر دارد. این نگاه کردن به نامحرم ممنوع شده است»
● حیا، عفت و پاکدامنی، مثلث ایمن بودن از خطرات
در نگاه کردن زن و مرد نامحرم به یکدیگر سفارش به رعایت حیا و عفت و پاکدامنی؛ رعایت حفظ حجاب ، نشان ندادن زینتها به نامحرم (آیه ۳۱ و ۳۲ سوره نور) توجه مردان و زنان را به این نکات جلب میکند و میفرماید: « زن و مرد مؤمن باید از نگاه به نامحرم بپرهیزند .»؛ یعنی از مشاهده تمام آنچه نگاه به آنها حرام است، چشم برگیرند و باید حیا ، عفت و پاکدامنی خود را در همه زمینهها حفظ کنند. به زنان مؤمن به خصوص میفرماید: «حجاب خود را، حتی در مورد زینتها، حفظ کنند، و مقنعه خود را بر سینه خود افکنند [تا گردن و سینه با آن پوشانده شود]». در آیه ۲۰ سوره مؤمن میفرماید:« او [خداوند] از خیانت چشمها آگاه است و از آنچه در سینهها پنهان است خبر دارد. این نگاه کردن به نامحرم ممنوع شده است .»
● شهوت جوانان را شعله ور نکنید !
در مورد راه رفتن میفرماید: «زنان نباید هنگام راه رفتن پاهای خود را چنان به زمین بکوبند که صدای خلخالهایشان به گوش رسد». (نور، ۳۲) اسلام این قدر در مورد حفظ عفت عمومی حساس است و از عوامل دیگری که به آتش شهوت جوانان دامن میزند، برحذرمیدارد .
قرآن، در این خصوص قضیه دختر حضرت شعیب(ع) را نقل میکند؛ نتیجه اینکه زنان مسلمان نیز باید در راه رفتن حیا داشته باشند.
به امید آنکه روز به روز به قرآن نزدیک شده و آن را چراغ راه هدایت زندگی خود قرار دهیم .
