آلودگی هوا و مسایل پیرامون آن، دیگر به یکی از مشکلات سنتی شهر تهران تبدیل شده است و مردم به قدری با این پدیده خو گرفتهاند که بسیاری وقتها وجود آن را فراموش میکنند....
آلودگی حاصل از خودروها، کارخانهها، ادارات و واحدهای مسکونی به اندازهای است که اگر پدیدههای جوی مثل باد و باران وجود نداشته باشند، تهران به یک شهر غیرقابل سکونت تبدیل خواهد شد. جدای از این شرایط، در فصل سرما بروز پدیده وارونگی دما (الینو) و پایداری هوا موجب میشود تا آلودگی هوا بیش از پیش به ساکنان شهر تهران آسیب برساند. با توجه به قرار گرفتن در فصل سرد سال و احتمال بروز پدیده وارونگی دما در شهر تهران و همینطور اظهارنظرهای گوناگون از دستاندرکاران در مورد بحث آلودگی هوا، فرصت را مناسب دیدیم تا در این شماره «سلامت» گفتگویی اختصاصی را با آقای دکتر یوسف رشیدی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران انجام دهیم و نظرات او را نیز در این زمینه جویا شویم.
▪ آقای دکتر؛ بهعنوان پرسش اول اصلا چرا شهری مانند تهران مدام با مساله وارونگی هوا و مسایل و معضلات مربوط به آن دست به گریبان است؟
ـ شهر تهران از نظر جغرافیایی در منطقهای قرار دارد که از سمت شمال و شرق به وسیله رشته کوهها محدود میشود. وزش باد در این منطقه معمولا ملایم است و موجب میشود آلودگیهای تولید شده در این منطقه به کندی جابهجا شوند و آلایندهها در این منطقه متمرکز بمانند. از سوی دیگر تراکم جمعیت در شهر تهران بسیار بالاست و به همین دلیل میزان تولید آلودگی در این شهر بیش از ظرفیتهای استاندارد است. وجود کارخانهها و وسایل نقلیه متعدد نیز در کنار سایر عوامل، همواره هوای شهر تهران را از نظر وجود آلایندهها در شرایط بحرانی قرار میدهد.
▪ به وسایل نقلیه اشاره کردید. به عقیده بسیاری از مسوولان عامل اصلی آلودگی هوای تهران وجود وسایل نقلیه است. شما در این مورد چه نظری دارید؟
ـ آلودگی هوا، عوامل مختلفی دارد. مثلا وجود مونوکسیدکربن در هوا بیشتر به دلیل آلودگی حاصل از تردد خودروهاست و در شهری مثل تهران حدود ۹۵ درصد آلودگی هوا توسط مونوکسیدکربن حاصل از اتومبیلهاست. این میزان تنها مربوط به مونوکسیدکربن است. در کل(در مورد پنج آلاینده اصلی) حدود ۸۰ درصد از حجم آلودگی هوای تهران مربوط به آلودگی تولید شده توسط خودروهاست.
▪ نظر شما درباره آمار ناشی از خسارات آلودگی هوا (روزانه ۲۲ میلیون دلار) و همینطور آمار مربوط به میزان مرگ و میر سالانه بر اثر آلودگی هوا چیست؟
ـ در مورد خسارات مالی مربوط به آلودگی هوا در ایران، این آماری است که از سوی بانک جهانی منتشر شده و مجموع آن در سال عددی بالغ بر ۸ میلیارد دلار است اما درخصوص آمار میزان مرگ ومیر در کشور بر اثر آلودگی هوا، وزارت بهداشت به عنوان متولی نظام سلامت کشور میتواند اظهارنظر کند. در حال حاضر هیچ آمار مستند و مستدلی در این باره از سوی نهادهای مسوول منتشر نشده است، بنابراین آمارهای اعلام شده از سوی منابع مختلف را نه میتوان تایید و نه میتوان رد کرد ولی به طور قطع در صدی از خسارتهای برآورد شده جهانی مربوط به خسارات جانی مربوط به آن بوده است.
▪ وضعیت هوای تهران از نظر میزان آلایندههای موجود در هوا امسال به چه صورت بوده است؟
ـ اگر با استانداردهای کوتاهمدت وضعیت آلودگی هوا را بررسی کنیم، از آغاز سال تاکنون در ۳۷ روز میزان آلودگی فراتر از حد استاندارد بوده است. البته اگر این وضعیت را با معیارهای بلندمدت بسنجیم، میزان آن، بیشتر خواهد بود زیرا در اندازهگیریهای بلندمدت به دلیل مواجهه پیوسته افراد، میزان استانداردها پایینتر از کوتاهمدت در نظر گرفته میشود. ولی در کل آنچه مسلم است این است که متاسفانه هوای تهران از نظر آلودگی در وضعیت مناسبی نیست و باید راهکارهای مناسب و عملی برای آن اندیشیده شود. از نظر پدیده وارونگی دما هم که یکی از مشکلات همیشگی هوای تهران در فصول سرد است، خوشبختانه امسال با آن روبهرو نبودهایم ولی این دلیل بر آن نیست که مدت باقیمانده از فصل زمستان هم با این پدیده مواجه نشویم و باید پیشبینیهای لازم در این خصوص انجام شود.
▪ چه کار عملی و مناسبی میتوان در این مورد انجام داد؟
ـ ما میتوانیم با نگاه تکنولوژیک این مشکل را در شهر تهران کنترل کنیم. کنترل میزان ترددها در سطح شهر، ارتقای استانداردها، کیفیت سوخت و مدیریت درخواست سفر از عواملی هستند که تاثیر بهسزایی در کاهش آلودگی هوا دارند.
▪ نظر شما درباره اظهارنظر دکتر معصومه ابتکار، رئیس کمیته محیط زیست شورای شهر در مورد اینکه دستگاههای دولتی به وظایف خود در قبال آلودگی هوا عمل نمیکند، چیست؟
ـ من اظهارات خانم ابتکار را به این نحو بیان میکنم. بند ب ماده ۸۲ قانون برنامه توسعه دولت را مکلف کرده تا آلودگی هوای شهرهای بزرگ را به حد استاندارد برساند. بند «د» ماده ۱۰۴ قانون برنامه سوم توسعه دولت را موظف به کاهش آلودگی هوای شهرهای بزرگ در حد استاندارد میداند. بند «الف» ماده ۶۲ قانون برنامه چهارم توسعه که امسال در سال پایانی آن هستیم هم دولت را برای کاهش آلودگی هوای شهرهای بزرگ مکلف کرده است. به این ترتیب در مورد کاهش آلودگی هوا ما حداقل ۱۵ سال قانون مدون و مکتوب داریم. ما نمیگوییم که تا به حال هیچ کاری در این زمینه صورت نگرفته است. اتفاقا فکر میکنیم که اقدامات خوب فراوانی هم انجام شده است. ما تاکنون ارتقای کیفیت در مورد اتومبیلهای تولیدی و وارداتی را داشتهایم. مثلا از سال آینده تمام خودروهای وارداتی به کشور حداقل باید دارای استاندارد یورو۳ باشند. حذف خودروهای فرسوده از سطح شهر هر چند که انتظارات لازم را برآورده نکرد، از اقدامات مفید سالهای اخیر بوده است. حذف سرب از بنزین و حذف موتورهای دوزمانه همه در راستای کاهش آلودگی هوا بودهاند ولی به نظر میرسد این کارها شتاب لازم را نداشته و نسبت به طول مدت ۱۵ سال قانونگذاری در این زمینه کند بوده است.
▪ آیا تنها اشکال در این زمینه فقط همین مورد بوده است؟
ـ نه؛ به نظر من اولویتگذاریهای مناسبی هم در مورد کاهش آلودگی هوا صورت نگرفته است، یعنی در حال حاضر، دولت اولویت اول خود در این بحث را روی خودروها متمرکز کرده است. در صورتی که اگر خودرویی با حداقل آلایندگی وارد سیستم حمل و نقل شود و به دلیل نقص این سیستم، مدام در ترافیکهای شهری بماند و مسیرهای ۱۵ دقیقهای را در ۴۵ دقیقه طی کند، باز هم به همان میزان در آلودگی هوا موثر و مقصر بوده است. به عقیده من اولین اولویت در بحث کاهش آلودگی هوا باید روی حمل و نقل عمومی متمرکز شود تا پیامدهای سوء بعدی نیز در سیستم حمل و نقل شهری حذف شود.
▪ آیا اولویتهای دیگری هم در مورد کاهش آلودگی هوا وجود دارد؟
ـ بله؛ به غیر از حمل و نقل عمومی و ارتقای استانداردهای تولید خودرو، میتوان در این خصوص اولویتهایی مثل اصلاح قوانین، مدیریت تقاضای سفر و بحث معاینههای فنی وسایل نقلیه را مطرح کرد. البته یکی دیگر از مسایل مهمی که در این زمینه وجود دارد مربوط به موتورسیکلتهاست که باید کنترل لازم در این خصوص روی آنها صورت گیرد. در حال حاضر ۲۰ درصد از آلودگیهای مربوط به بحث حمل و نقل به عهده موتورسیکلتهاست و نظارت و کنترل آنها تاثیر به سزایی در کاهش آلودگی هوا خواهد داشت.
