وقتی قرار است نقدی صورت پذیرد، باید از فعالیت هایی سخن گفت که انجام شده و آثار آن پدیدار شده است. نقد بی اقدامی ها صحیح نیست، همان گونه که نباید انجام شده ها نادیده انگار شود.شهر الکترونیک از قشم تا تهران، نام گزارشی بود که چند سال قبل از سوی نگارنده به رشته تحریر درآمد و منتشر شد. این گزارش حاکی از اتفاق نظر مسوولان ذی ربط بر سر پایلوت قرار دادن جزیره ای بود که هوشمند شدن آن، تسری آثار شهرالکترونیک را از قشم به تهران نوید می داد.
پایلوت یعنی همان اصطلاحی که بهانه اختراع دوباره چرخ را به مسوولان یک کشور می سپارد، تا به یک اقدام شعارگونه دست بزنند.تهران قرار است تا پنج سال دیگر جزو ۱۰ شهر الکترونیک دنیا قرار گیرد و این شعاری است که از قول مسوولان رده بالای شهرداری تهران بارها گفته شده است.اما در پی این شعار، کارهایی نیز صورت پذیرفته که اگر مسیر تحقق آن را منحرف نکرده باشند، برای اهالی شهرالکترونیک آینده تهران، دلخوشی به حساب می آید. نمونه این کار ها برخی تئوریک است که جنبه های فرهنگ سازی را پی گیری می کند و تعدادی نیز پا به عرصه عمل نهاده که جای تامل و ممارست تا تحقق دارد.کاربردی سازی تفکر در حوزه فناوری های نوین مساله مهمی است که فرهنگ سازی آن باید ابتدا در بخش مسوولیتی کشور محقق شود و سپس به جمع مردم برده شود.این در حالی است که خوشبختانه در مجموعه شهرداری کاربرد مفاهیم نیز مورد علاقه بوده، هم آموزش داده شده و هم تا حدی به کار برده شده است. مساله ای که شهروندان تهرانی را با مزایای مدیریت الکترونیکی شهری آشنا ساخته و در برخی موراد کاربر آن کرده است.
● جشنواره ترافیک و رسانه
جشنواره ای که امسال با برگزاری سومین دوره خود توانست تا حدی از مجرای رسانه ها فرهنگ مناسبی را در بخش ترافیک، استفاده از فناوری های نوین برای کاهش ترافیک و فرهنگ سازی رعایت حق دیگران در میان جامعه القا کند.
مشارکت در برگزاری دومین کنفرانس ملی شهر الکترونیک در قالب طرح تلفیق کنفرانس ها و با عنوان کنگره ICT از دیگر اقدامات شهرداری تهران بود. کنگره ای که در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، با رویکرد به زیست شهروندان برگزار شد و شعار مهم شهرداری در آن از زبان دکتر هاشمی تشکری، عضویت شهر تهران در باشگاه ۱۰ شهر الکترونیک جهان تا پنج سال آینده بود.
بلیت الکترونیک، راه اندازی نمایشگاه مجازی و حذف سیستم کاغذبازی با راه اندازی دفاتر خدمات الکترونیک شهر از جمله پروژه های انجام شده در حوزه فناوری اطلاعات شهردای تهران است.این در حالی است که رییس سازمان ICT شهرداری تهران، در خصوص توسعه مبانی فناوری در مدیریت شهری می گوید: «ما خود را به تنهایی متولی این بخش نمی بینیم و زمینه ساز زیرساخت های اجرایی شدن هستیم. علاقه مندیم که تمام دستگاه هایی که در تهران در حوزه خدمت رسانی کار می کنند، با ما در این زمینه مشارکت کنند و از همکاری مردم و بخش خصوصی هم استقبال می کنیم. اگر به کشورهای پیشرفته دنیا در زمینه پیشرفت IT نگاه کنیم، قطعا همکاری بخش خصوصی و مردمی از عوامل اصلی موفقیت بوده، بنابراین از رویکردهای اصلی ما این مساله است.
نکته دیگر این که برای تحقق شهرالکترونیک، مشارکت تمام افرادی که در شهر زندگی و کار می کنند ضروری است. در یک نگاه کلان شهرداری ستون اصلی مدیریت شهر است، اما در کشور ما به دلایلی هنوز به نقطه صددرصدی مدیریت شهری نرسیدیم. با این وجود شهرداری زمینه ساز توسعه فناوری اطلاعات است و می خواهد نقش خود را انجام دهد.» او با تاکید بر این که شهرداری به تنهایی نمی تواند توسعه فناوری شهری را موجب شده و تحقق شهرالکترونیک در قالب گسترده منجر شود، می افزاید: «نمی توانیم بگوییم که نقطه هدف ما متوقف شود تا ۵ سال دیگر به آنجا برسیم، بنابراین این کار توان و انرژی مضاعفی را می طلبد. باید سرعت اولیه ای متناسب با هدف و شتابی مناسب داشته باشیم.»
● مطالعات شهر مجازی تهران
البته به موازات این گفته ها سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری تهران مطالعات خود را از شهر مجازی تهران آغاز کرده و پس از آن طرح جامع تهران هوشمند (Smart Tehran) را با اولویتی بالا در دستور کار خود قرار داد. در همین راستا، مجموعه مطالعات در قالب کتابی با عنوان مطالعات شهر مجازی تهران، با مشارکت سازمان ICT شهرداری تهران و مرکز پژوهشی سیاست های فضای مجازی در حاشیه نخستین کنفرانس و نمایشگاه ملی شهرالکترونیک منتشر شد."اهداف، راهبردها، طرح ها و پروژه های کلیدی شهر تهران برای پنج سال آینده به نحوی ترسیم شده که بتواند شهر تهران را در مدت تعیین شده در زمره ۱۰ شهر برتر هوشمند دنیا قرار دهد." و این آرمانی است که شهرداری تهران دارد. اما سوال این جاست که آیا این بار تهران برای شهری دیگر پایلوت است؟ چون زمزمه های تغییر محل پایتخت به خوبی به گوش می رسد و زمینه های آن با انتقال برخی ادارات به شهرهای دیگر فراهم می شود.
آیا شهرالکترونیک تهران خالی از شهروندان الکترونیک فعلی خواهد بود و یا به صورت مجازی و از راه دور کنترل می شود؟آیا با استقرار دولت الکترونیک و شهرالکترونیک نیازی به جابه جایی بدنه دولت و تقسیم اراضی نخواهد بود؟آیا در راستای خصوصی سازی و کوچک سازی بدنه دولت و رفتن به سمت مدیریت الکترونیکی شهری دیگر نیازی به صرف هزینه ها، کاغذبازی ها، اجرای پایلوت ها و اختراع دوباره چرخ ها احساس می شود؟ این سوالاتی است که نگارنده با طرح آن به وصف باقی گزارش می پردازد.
● حرکت به سمت باشگاه شهرالکترونیک جهان !
در لایه زیرساخت، بستر جمع آوری اطلاعات شهر تهران در قالب مرکز داده ها و انبار داده ها در نظر گرفته شده و برای ارائه اطلاعات به مردم و در دسترس بودن اطلاعات، شبکه مردمی به عنوان یکی از مهم ترین پروژه های فناوری شهرداری تهران ایجاد شده که در پنج مرکز شهر تهران این ارتباط به صورت آزمایشی راه اندازی شده است.
اتاق فکر فناوری شهر تهران نیز به عنوان مرکز پژوهش، رصد و پایش طرح تهران هوشمند، هماهنگی بین واحدهای مختلف را دنبال می کند. اتاق فکری که دائما باید هسته مدیریتی و سیاستگذاری در آن به تبادل فکر و نظر بپردازند و برنامه های سازمان را کنترل و مشکلات را اصلاح کند. با توجه به اینکه شهر مبتنی بر یک سلسله مکان مانند املاک، معابر و فضای سبز، خیابان و... است، داشتن یک سرویس اطلاعاتی به روز در این زمینه که پایه سیستم های دیگر باشد، از ارکان اصلی به نظر می رسد که در نهایت تمام این ها باید از طریق سیستم جامع الکترونیک در دسترس مردم قرار بگیرد.
تمام این مقولات از ارکان اصلی شهرداری الکترونیک است. شهرداری در نظر دارد در حوزه ارائه خدمات از طریق موبایل فعالیت بیشتری داشته باشد. در حال حاضر ۱۱ سرویس ارائه خدمات از طریق موبایل قابل دسترسی است. این درحالی است که در کنار مشکلات و اختلافات شهرداری با مخابرات بر سر جایگاه های نصب آنتن موبایل در سطح شهر تهران، پروژه موبایل پارک نیز در پی همین اختلافات، پس از چند سال هنوز در مرحله ابهام قرار دارد. با توجه به روند اختلافات و اختلاف سلایق بر سر تجهیز زیرساخت ها و انجام پروژه ها، مساله رشد شتابان تکنولوژی و نیاز مبرم به تحقق شهر الکترونیک در نظر کارشناسان و مسوولان ظاهرا مهم می نماید، به گونه ای که اغلب بر این باورند که اگر در رشد و توسعه فناوری اطلاعات شتاب نکنیم دچار یک عقب ماندگی تاریخی خواهیم شد. اما شهردار تهران می گوید: «اگر ما از این فرصتی که IT برای جهش تکنولوژی فراهم کرده استفاده نکنیم معلوم نیست که بتوانیم این خلا را جبران کنیم.»بیان اگر در ابتدای جمله گفته شده از سوی شهردار به تردیدی برای رسیدن به این مهم اشاره دارد که بخشی از آن به همان همکاری های بین بخشی در کشور برمی گردد.اما آیا با این اوصاف اختلافات موجود و یا اختلاف سلایق موجود به تحقق شهرالکترونیک تهران می انجامد و آیا تحقق شهرالکترونیک تهران در پنج سال آینده یعنی اینکه تونلی در تاریخ معین شده افتتاح می شود و تا پنج سال بعد از زمان اعلام شده بهره برداری نهایی از آن کار ادامه می یابد؟
سازمان فناوری اطلاعات شهرداری تهران، به عنوان بازوی اجرایی شهرداری در زمینه فناوری اطلاعات وظیفه اصلی اجرای برنامه های متنوع حوزه ICT را در شهر تهران به عهده دارد. به کارگیری فناوری اطلاعات برای ارائه بهترین خدمات الکترونیک (eServices) به شهروندان و شهرداری، با رویکرد بهینه سازی معیارهایی مانند سرعت، دقت، صحت، قابلیت اطمینان، امنیت، هزینه و کیفیت از جمله مهم ترین این وظایف است.
مدیریت سازمان فناوری شهرداری تهران معتقد است برخی مشکلات شهری نظیر ترافیک و آلودگی هوا و از این دست که از سویی باعث اتلاف وقت و هزینه های فراوان در حوزه شهروندی و از سوی دیگر باعث ایجاد تنش ها و مشکلات فراوان اجتماعی در شهر تهران شده اند، تنها با بهره گیری از امکانات ICT و فناوری های این چنین کاهش می یابد و به همین دلیل باید در جهتی حرکت کرد که خدمات مختلف شهری را به در منازل شهروندان برساند؛ تا نیاز تردد آنها در سطح شهر کاهش یافته و به دنبال آن از میزان اثرات سوء ترافیک شهری و آلودگی هوا نیز کاسته شود. در مراسم اولین جایزه بزرگ وب، شهرداری تهران رتبه اول و جایزه بزرگ وب را به خود اختصاص داد.
این رتبه و جایزه در دومین سال این مراسم نیز تکرار شد. امیدواریم که ارائه خدمات به مردم به صورت الکترونیکی و از درگاه های اینترنتی نیز به خوبی رنگ و لعاب سایت های موجود باشد، یعنی به اندازه ظاهر، ارائه خدمات هم باکیفیت بوده و موجبات رضایت مندی شهروندان را فراهم کند.جلب رضایت شهروندان از اهداف شهرداری تهران است، البته مسوولان مربوطه در شهرداری تهران اینترانت را به اینترنت ترجیح می دهند و معتقدند کارهای مناسب و توسعه یافته ای در سطح اینترانت شهرداری قابل وصول است.
شهرداری تهران در راستای همه گیر شدن استفاده از خدمات الکترونیک شهرداری در بحث خصوصی سازی خدمات در سطح شهر، با ارائه لایحه ای به شورای شهر پیشنهاد کرد که دفاتر خدمات رسانی شهر ایجاد شود. شورای شهر هم از این موضوع استقبال کرد و به شهرداری اجازه داد که در سطح شهر، متناسب با نیاز شهروندان، دفاتر خدمات الکترونیک را تاسیس کند. این دفاتر به صورت صد در صد خصوصی خدماتی را که مردم برای دسترسی به آنها ناچار بودند به محیط های اداری مراجعه کنند، به شهروندان ارائه می دهند.
شهرداری تهران معتقد است که با این کار دسترسی مردم به شهرداری را افزایش داده که این کاهش سفرهای درون شهری و دیگر اثرات مثبت شهر الکترونیک را در پی خواهد داشت.
